ناول
  سِّدھی-سادی گّل
  کاتراں
  خبرسار
  شخص نامہ
  نظریہ
  ادب،کلا ،سنگیت اتے سِنیما
  کاو-شار
  کِتاباں
  ڈوُنگھیاں سوچاں
  کہانی
  نصر
  ہیلتھ-لائن
  جانکاری اتے تکنالوجی










پنجابی آپنے مہان دارشنک تے سبھیاچارک ورسے نوں پچھانن -شِو اِندر سِنگھ


Posted On :- 01-10-2012

اج دے وشویکرن دے یگ وچّ سنسار (دنیاں) اک نکا جیہا پنڈ بنن ولیں جا رہا ہے۔ کوئی وی راشٹر (قوم) دوجے راشٹراں (قوماں) دے سماجک (مواشری)، راجنتک(سیاسی)، آرتھک، سبھیاچارک، بھاشائی تے دارشنک(فلسفہ) پربھاو(اثر) توں بچ نہیں سکدا۔ وشویکرن دی آڑ ہیٹھ سرمائیدار راشٹراں ولوں وکاسشیل تے اوکست راشٹراں اتے اپنیاں سرمائیداری، بستیوادی، نوَ-بستیوادی تے سامراجی نیتیاں دوارا آرتھک کھیتر دے نال-نال اوہناں دے  سماجک، راجنیتک، بھاشائی، سبھیاچارک تے دارشنک کھیتر وچّ وی بڑی چلاکی نال اپنیاں قدراں-قیمتاں وکست کیتیاں جا رہیاں ہن۔ کمزور راشٹراں (کمزور قوماں) نوں اپنی ہوند خطرے چ جاپن لگی ہے۔ اوہناں اپنے سبھیاچار، بھاشا تے درشن (فلسفے) بارے گھور وویچن (گھوکھ-پڑتال) کرنا شروع کر دتا ہے تاں جو اپنی وکھری تے نیاری ہستی بارے اپنی نسل دے نال-نال پوری دنیاں نوں وی دسیا جا سکے تے سرمائیدار راشٹراں دے حملے دا منہ-توڑہ جواب دتا جا سکے۔

جتھے پوری دنیاں اپنی ہستی پرتی چیتن ہو رہی ہے، اتھے پنجابی قوم دی تراسدی ایہہ ہے کہ اوہ اپنی ہستی توں ہی چیتن (جاگروک) نہیں ہے۔ ‘اسیں کون ہاں’ نوں لبھن دی مانسکتا اس قوم چوں غائب ہے۔ جدوں تکّ پنجابی قوم اپنی ہستی توں جانو نہیں ہو جاندی ادوں تکّ پنجاب نوں وشو نقشے تے اپنی چھاتی چوڑی کرکے ترنا مشکل ہووےگا۔ پنجابی قوم نے نہ ہی اپنے خطے دے بہلوادی چنتن سروپ (بہو آیامی پھلسفائی) نوں قبولیا ہے، بلکہ اسنوں دھرم دی آڑ ہیٹھ وشیس متّ تکّ سیمت کرکے رکھ دتا ہے۔ پنجابی ساہت وچوں پنجابی قوم دی نیاری ہستی دے چنہ ضرور مل جاندے ہن، جو پورے بھارتی خطے چوں اس دی نیاری ہوند تاں دکھاؤندے ہی ہن سگوں پورے پنجابیاں نوں وی دھرم-نرپکھتا دا سبق پڑہاؤندے ہن۔



پنجاب دے درشن (فلسفے)، سبھیاچار (ثقافت) تے زبان نوں گھوکھن توں ہی پتہ چلیگا کہ پنجاب کی ہے؟ پنجابیت کی ہے؟ تے پنجابی خود کتھے کھڑے ہن۔ گھور وویچن (ڈونگھی سوچ وچار تے پڑچول) کرن تے ہی پتہ چلدا ہے کہ جتھے پنجاب دے سبھیاچار، اتہاس تے فلسفے چ کئی بے کرکی نال نندن یوگ تتّ (گلاں) ہن اتھے کبولنیوگ تتّ وی ہن جو اچ پائیدار ہن۔

جیکر پنجاب دے سمچے چنتن نوں واچیا (گھوکھیا) جاوے تاں پتہ چلدا ہے کہ پنجاب دا چنتن بہپرتی ہے۔ اس نوں کسے وشیش دھارنا (متّ جاں سوچ) تکّ سیمت کرکے نہیں ویکھیا جا سکدا۔ ایتھے وکھ-وکھ ورودھی وچار آپس وچّ ٹکراؤندے رہے ہن۔ اس ٹکراؤ چوں ہی نویں وچار پیدا ہندے رہے ہن۔ ایہناں وبھنّ وچاراں دے ٹکراؤ دا سروپ دونداتمک سی (ڈائلیکٹیکل)۔ پنجاب دے چنتن (فلسفہ) نوں جتھے اتھوں دے بھوگولک واتاورن نے پربھاوت کیتا اتھے ہی وکھ-وکھ چنتن-دھاراواں (مکتلف متاں) نے وی اک دوجے نوں پربھاوت (متاثر) کیتا  ہے تے ودیشی چنتن-دھاراواں دا وی پربھاو پیندا رہا ہے۔

رگوید توں لے کے ہن تکّ دے پنجابی چنتن چ کافی وکاس ہویا ہے۔ ایہہ کہہ دینا کہ پنجاب دا چنتن ادھیاتمواد (سپرچونالزم) پردھان ہے، پنجابی چنتن نوں گھٹا کے ویکھن والی گلّ ہوویگی تے نہ ہی کسے وشیش متّ (سوچ) نوں پنجابی چنتن دی چرمسیماں کیہا جا سکدا ہے۔ اسے ہی دھرتی تے جیکر ربی وچاردھارا (سوچ) پنپی(پیدا) ہوئی ہے تاں اتھے ہی پدارتھوادی وچاردھارا (مٹیریل-لسٹکل آئڈالوجی) تے چارواک نے وی اپنا رنگ دکھایا ہے۔ اس خطے دا ادھیاتمواد وی پوری طرحاں بھوتک سنکلپ نوں ننددا نہیں ہے۔ سانکھ تے وشیشک شاستراں نے وی پنجاب چ اپنا پربھاو چھڈیا ہے جو اجوکی وگیانک وچاردھارا دے بہت نیڑے ہن۔  سمکالی دور (اج دے سمیں) چ مارکسواد تے وگیانک ترکشیل وچاردھرا دا اپنا مہتو ہے۔

موٹے روپ چ نظر مارن تے رگوید پنجاب دی دھرتی تے رچی جان والی وشو دی پہلی کتاب (گرنتھ) سی۔ ویدا، ویدانت، شاستراں نے پنجابی چنتن (فلسفے) نوں پربھاوت کیتا۔ ایہناں توں بناں گیتاں، جین متّ، بدھ متّ، جوگ متّ، چارواد، اسلام، بھگتی لہر، سکھ متّ، صوفی متّ، گورو گرنکھ صاحب، مارکسی دھارنا، اج دے سمیں دی بھوتکوادی تے وگیانک وچاردھارا ایہہ سبھ وچاردھارواں، رچناواں، دھرم تے لہراں پنجابی چنتن دا ادھار (دھرا) ہن۔

پنجاب دیاں پرسدھ بودھک کرانتیاں، ویدانت، صوفی متّ تے گربانی نے گھٹ-گھٹ وچّ برہم (ذرے-ذرے وچّ اﷲ سوہنا) دا سنیہا دتا ہے۔ اسے سوچ نے منکھ نوں منکھ نال جوڑیا ہے تے سبھے منکھ برابر ہن دا سنیہا دتا ہے۔ سمکالی سماج واد (شوشلزم) تے وگیانک وچاردھارا نے وی ایہہ دسیا ہے کہ منکھ حقیقی روپ چ برابر کوے ہو سکدا ہے۔

اسے طرحاں ہی پنجاب دا سبھیاچارک وی ولکھن ہے۔ اسیں جاندے ہاں کہ پنجاب بھارت دا پرویش دوار ہون کرکے انیکاں ہی قوماں اتھے لٹ-مار دے نظرئیے نال آئیاں بہوتیاں نے اتھوں دیاں عورتاں نال ویاہ کروا کے اتھے ہی رہنا شروع کیتا نتیجے وجوں پنجاب چ اک مشرت سبھیاچار (مسا ثقافت) پیدا ہویا۔ مکتلپھ قبیلیاں، فرقیاں تے مذہباں دے وکھو-وکھرے رسماں روازاں رہن-سہن دے طریقیاں چو ہی ساننجے سبھیاچار (پنجابی سبھیاچار) دے گن پرگٹ ہوئے۔ چھوٹیاں-موٹیاں علاقائی بھنتاواں دے باو جود پنجابی-بولیبی نے پورے جن-سموہ (سمچے اس خطے دے لوکاں نوں) اک سوتر وچّ بنیا۔ پنجابی نوں لکھتی روپ دین دے طریقے وی کئی سن۔ پنجابی لکھن لئی ورتیاں جان والیاں لپیاں جاں اکھراں وچّ فرق ہون دے باو جود سانجھے گن موجود سن۔ اکھراں نوں ورتن لئی وڈے پدھر تے سماجک پروانگیاں سی۔ لوک عامَ ورتوں-وہار لئی اوڑے-ایڑے والی لپی ہی ورتدے سن۔ اس لپی دے بہتے اکھر برہمی، شاردا تے ٹاکری لپیاں نال ملدے ہن۔ پراتن (پرانی) لپی لنڈے دے لگبھگ سارے اکھر گورمکھی نال رلدے ہن۔

جتھے پنجاب دیاں پرسدھ بودھک کرانتیاں، پنجاب دے سبھیاچار تے پنجابی زبان نے پنجابیاں نوں ایکتا دا سنیہا دتا ہے، اتھے پنجابیاں دی حالت وکھری ہے۔ بھاویں سچیت جاں اچیت روپ چ ‘پنجابو بے بے’ دے تنے وڈے پتر ‘فقیر-اد-دینر’، ‘فقیر سنگھ تے فقیر چند’ اکٹھے ہسدے کھیڈدے ہن۔ اوہناں دے دکھ-سکھ سانجھے ہن، دھیاں بھیناں سانجھیاں ہن۔ اوہناں لئی فرید، نانک تے کرشن اکو جہے ہن پر ایہہ سبھ کجھ ادوں تکّ چلدا ہے جدوں تکّ کسے چالباز دی مذہبی چال اثر نہیں کردی جدوں مذہبی چال اثر کردی ہے تاں اوہ اک دوجے دیاں دھیاں-بھیناں دی آبروہ (عصمت) لٹدے ہن، اپنی ماں بولی توں دور بھجدے ہن۔ پنجابو بے بے دے پتراں دی مذہبی لڑائی نے اس خطے دا تے پنجابی قوم تے فلسفے دا بہت وڈا نقصان کیتا ہے۔ نہ کوئی اجیہی راجسی دھر ہے جو ایہناں نوں پنجابیت دے سوتر چ پرو سکے۔

آزادی توں بعد وی حالات نہ سدھرے۔ بھارت-پاکستان ونڈ دوران پنجاب وی لیہندے تے چڑھدے پنجاب چ ونڈیا گیا۔ اس ونڈ دوران پنجاب نے کی گوایا سبھ پنجابیاں نوں بھلی-بھانت پتہ ہی ہے۔ اجیہے حالاتاں تے کوئی دردمند پنجابی صرف رو ہی سکدا سی۔ لیہندے پنجاب چ پنجابی نال انتاں دا دھکہ ہندا رہا ہے (ہن وی ہو رہے)۔ اسدے اپنے ہی اسنوں مارن تے تلے ہوئے ہن۔ پاکستان چ پنجابیاں دا ہر کھیتر چ بول بالا ہے۔ جے اوہ چھوٹے صوبیاں دے لمبڑداری کر سکدے ہن، اوہناں دے قدرتی سادھناں تے قابض ہو سکدے ہن تاں کی اپنی ماں-بولی لئی کجھ نہیں کر سکدے؟ اسدا بندا مان نہیں دوا سکدے؟ صاف گلّ ہے کہ جیکر اسیں اجیہا کرن لگے تاں پاکستان دی قومی راجنیتی (حکومت) تے قابض نہیں ہو سکدے۔ اوہ مذہبی جنونّ چ آ کے وی اجیہا کر رہے ہن۔ مرحوم غلام حیدر وائیں لیہندے پنجاب دے ٹھیٹھ پنجابی مکھ منتری (وزیر-اے-اعلیٰ) ہوئے ہن۔ اوہناں دے سمیں ہی پاکستان دی مرکزی حکومت (کیندر سرکار) ولوں پنجاب سرکار ولّ چٹھی گھلی گئی کہ جیکر پنجاب سرکار چاہوے تاں ماں-بولی راہیں بچیاں نوں مڈھلی سکھیا دا آہر کر سکدی ہے۔ پر اس ٹھیٹھ پنجابی مکھ منتری نے اجیہا کرن توں صاف انکار کر دتا۔

چڑھدے پنجاب (بھارت والے پاسے دے) چ وی پنجاب تے پنجابیت دا کجھ نہ بن سکیا۔ آزادی توں بعد بھارت چ راجاں دا بھاشا دے ادھار تے پنرگٹھن ہویا پر پنجاب نوں محروم ہی رکھیا گیا۔ جس نال بہو-گنتی پنجابیاں چ بے گانگی دی بھاونا پیدا ہوئی۔ اکالیاں نے پنجابی صوبے لئی مورچہ لایا جس وچّ کامریڈاں نے وی ساتھ دتا۔ اس دے جواب چ اس ویلے دے جن سنگھ نے وی مہاں پنجاب دی لہر چلائی۔ جتھے کامریڈاں دی لڑائی سمچے پنجابیاں دے ہتاں لئی سی اتھے اکالیاں تے جن-سنگھیاں دی لڑائی فرقہ پرستی توں پریرت سی۔ پنجابی ہندواں نوں اپنی ماں بولی ہندی لکھواؤن لئی پریریا گیا۔ اک نومبر 1966 نوں ‘لنگڑا پنجابی صوبہ’ پنجاب جن گیا۔ جس نال اکالیاں دی سیاست پراپتی دی بھکھ تاں مٹ گئی پر پنجابی صوبے دا اصل ادیش (مقصد) پورا نہیں ہویا کیونکہ پنجابی بولدے بہتے علاقے پنجاب توں باہر رہِ گئے۔ ایہہ ‘لنگڑا پنجابی صوبہ’ پنجابیاں دا نہ ہو کے صرف سکھاں دا پنجاب بن گیا۔

نویں بنے اس پنجابی صوبے چ پنجابی نوں سرکاری بھاشا دا درجہ مل گیا۔ پنجابی یونیورسٹی تے بھاشا وبھاگ دی ستھاپنا ہوئی۔ پنجابی ساہت تے پترکاری دیاں نویاں آساں جاگیاں۔ پنجابی دے اخبار لکھاں دی گنتی چ چھپن لگّ پئے۔ ایہہ سبھ ہون دے باو جود پنجابیاں چ پھر وی پنجابیت دی بھاونا ادے (پیدا) نہ  ہو سکی)۔

پنجاب دے اپنے ہی پنجابی اپنی مادری زبان توں کنارہ کری جا رہے ہن۔ پنجابی اپنے بچیاں دے مونہوں مڈھلے بول پنجابی دی تھاں غیر-پنجابی زباناں دے سننا پسند کردے ہن۔ پنجاب دے شہراں تے پنڈاں چ اسر رہے پبلک سکول پنجابی دے گھان چ موہری رول ادا کر رہے ہن، سرکار دی سرپرستی ایہناں سکولاں نوں پوری طرحاں پراپت ہے۔ پنجاب چ لگاتار ہندی تے انگریزی دے اخبار اپنے پیر پسار رہے ہن۔ جیکر پنجابی دا سبھ توں ودھ وکن والا پنجابی اخبار ‘روزانہ اجیت’ اپنی چھپن گنتی پونے چار لکھ دسدا ہے تاں اتھے ہندی دے روزانہ ‘پنجاب کیسری’ دی چھپن گنتی پنج لکھ توں اپرّ ہے جے پنجابی پترکاری لئی چنگا شگن نہیں ہے۔

پنجابیاں چ پنجابیت دی بھاونا پیدا نہ ہونا جتھے پنجاب دے راشٹر بنن چ رکاوٹ ہے اتھے پنجابی زبان تے خود پنجابیاں دی ہستی لئی وی نقصاندائک ہے۔ پنجابیاں نے پنجابی فلسفے،  پنجابی ثقافت دی بہو-روپتا جاں انیکتا چ ایکتا دی فلاسفی نوں سمجھن دی تھاں اسنوں صرف دھرم تکّ سیمت کر لیا ہے تے آپو-اپنی ڈفلی وجائی جا رہے ہن۔

چڑھدے پنجاب چ پنجابیاں نوں کوئی اجیہا راجسی دل وی نہیں ملیا جو سچے دلوں اوہناں دی ایکتا دی گلّ کردا ہووے پنجابیاں نوں دل ہی فرقو ادھار تے ووٹاں وٹورن والے ملے ہن۔ پنجابیاں نوں اک سیاسی دل اجیہا ملیا ہے، جسنوں ہر ویلے ‘پنتھ خطرے چ ہے’ دا ہی سپنا آؤندا رہندا ہے۔ اسے دی حالَ دہائی پا کے ہی اسدا توری-پھلکا چلدا ہے۔ دوجا سیاسی دل اوہ ہے جو ڈھونگ تاں دھرم-نرپکھتا دا کردا ہے پر ہندو ووٹ بینک وٹورن لئی ہر طرحاں دے ہتھ-کنڈے ورتدا ہے۔ ورودھی دھر توں پنتھک مدعے کھوہن لئی وی اوہ نیویں توں نیوے درجے دے کم کردا ہے۔ دوواں پارٹیاں دے ایہناں ‘مہان کماں’ نے جتھے پنجابیاں چ پنجابیت دی بھاونا پیدا ہون توں روکی ہے اتھے پنجاب نوں کالے دناں (80 توں 90 ویاں) تکّ لجان تے بلدی دے بتھے دین دا کم وی کیتا ہے۔

اخیر ایہی کہانگا کہ ‘پنجابو بے بے’ دا سبھ توں ودھ نقصان وی اسدے تنّ پتراں (ہندو، مسلم تے سکھ) نے کیتا ہے۔ جدوں تکّ ایہہ تنے فقیر بھرا (فقیر-اد-دینر، فقیر سنگھ، فقیر چند) اکھاں توں مذہبی پٹیاں نہیں واہ لیندے پنجابی قوم دے فلسفے تے پنجاب دی ہستی دا کجھ وی نہیں بنیگا۔

اج لوڑ ہے کہ پنجابو بے بے دے تنوں پتّ نویں وگیانک چیتناں توں سبق لیندے ہوئے مذہبی جنونّ نوں پرے سٹن ہندو، مسلم تے سکھ ہون دی تھاں پنجابی ہون نوں ترجیح دین۔ ‘فقیر-اد-دینر’، ‘فقیر سنگھ’ تے ‘فقیر چند’ دی تھاں ‘فقیرا’ بنن۔ ‘بھولا سنگھ’، ‘بھولا خاں’ تے ‘بھولا ناتھ’ بنن دی تھاں ‘بھولا’ بنن ‘میہردین’، ‘میہر سنگھ’ تے ‘موہر چند’ بنن دی تھاں ‘میہرا’ جاں ‘میہرو’ بنن اسے چ ہی پنجابی قوم دی بھلائی ہے۔


    kramat mughal
boht chngaa ji
    kramat mughal
mein RVEL h laga dita e eh laikh
    tariq gujjar
punjabi nationalism uttay ik sohna article a,lehnday punjab wich nationalism di rah ch es ton v wadh problems ne.ethay te 47 wich e dharm te ajnabi zuban da aika ho gea c.eh gath jor ajay v puri tran choloo a .sohn rtile..rahwan dasan wala,mubarkana

Leave Your Comment
  Name
  Comment
Note * - Please Enter your link in {} . Example :- {www.suhisaver.org}
  Security Code