ناول
  سِّدھی-سادی گّل
  کاتراں
  خبرسار
  شخص نامہ
  نظریہ
  ادب،کلا ،سنگیت اتے سِنیما
  کاو-شار
  کِتاباں
  ڈوُنگھیاں سوچاں
  کہانی
  نصر
  ہیلتھ-لائن
  جانکاری اتے تکنالوجی










شہید بھگت سنگھ دے لیکھ میں ناستک کیوں ہاں؟ بارے وچار چرچہ بہانے -سادھو بننگ


Posted On :- 22-04-2014

کینیڈا وسدے نامور پنجابی ادیب سادھو بننگ دا ناں کسے رسمی جانکاری دا مہتاج نہیں ہے دآپنے ناول"جگتو" تے"ناستک بانی" کتاب نال شہرت کھٹن  والے اس  لیکھک ولوں نویں شروع ہوئے پرچے "ریڈیکل دیسی" ولوں مارچ و چ کروائے فنکشن وچ  بھگت سنگھ دے لیکھ  -"میں ناستک کیوں ہاں" بارے   جو وچار رکھے اوہناں وچاراں نوں"سوہی سویر"دے سجناں نال سانجھا کرن دی خوشی محسوس کر رہے ہاں۔ایڈیٹر

تیئی سال دی عمر وچ، بہت ہی وکھری قسم دیاں حالتاں وچ، ساہمنے کھڑی موت دیاں اکھاں وچ اکھاں پا کے، لکھیا شہید بھگت سنگھ دا ایہہ لیکھ "میں ناستک کیوں ہاں؟ٰ پڑھن ہارے نوں ہر وار حیران تے پربھاوت کردا ہے نال ہی، ایہہ گل حیران تے پریشان وی کردی ہے کہ ایہو جہی صاف ستھری تے طاقتور لکھت ول بندا دھیان کیوں نہیں دتا ؟

انگریزی زبان دے مشہور دارشنک لکھاری برٹرینڈ رسل نے بھگت سنگھ دے اس لیکھ توں دو تن سال پہلاں اک لیکھ لکھیا سی،’میں عیسائی کیوں نہیں؟ٰ - وھائی آئی ایم ناٹ اے کرسچین؟د راصل دے اوس لیکھ نے عیسائی مت اتے اک اجیہی گہری سٹ ماری سی جس دے ڈر توں عیسائی مت اجے تک وی کمبدا ہے۔

اک وکھرے طریقے نال ایہہ گل بھگت سنگھ دے لیکھ بارے وی کہی جا سکدی ہے پہلاں لگدا سی کہ بھگت سنگھ دے اس لیکھ نے ساڈے مذہبی لوکاں اپر اوس قسم دا اثر نہیں کیتا جس قسم دا رسل دے لیکھ نے عیسائیاں اپر کیتا سی پر ایہہ گل ٹھیک نہیںجاپدا ممکن ہے کہ شروع وچ بھگت سنگھ دے اس لیکھ بارے کوئی بہتا پرتیکرم نہ ہویا ہووے پر ہن پچھلے کجھ ورھیاں توں اس نے پنجاب/بھارت دے دھارمک لوکاں نوں وکھت پایا ہویا ہے دو قسم دے پرتیکرم دیکھے جا سکدے ہن اک تاں اس نوں اکھوں اوہلے کرن دی کوشش کیتی جاندی رہی ہے اتے اجے وی کیتی جاندی ہے اس وچ کئی کارناں کرکے کھبیاں سیاسی طاقتاں وی شامل رہیاں ہن کجھ حد تک ایہہ گل سمجھ وی پیندی ہے کہ لوکاں نوں اوناں دیاں فوری سمسیاواں دے حل لئی جتھے بند کرن سمیں ناستکتا ورگا وچار اڑکا بندا ہے سو لوکاں نوں جتھے بند کرن دے نظریے توں عملی پدھر نگتے بھگت سنگھ دیاں دوجیاں لکھتاں زائدا اہمیت رکھدیاں ہن اس طرح بھگت سنگھ دے رب اتے دھرم بارے وچاراں نوں پچھانہ رکھیا جاندا ہے

بھگت سنگھ دے ناستکتا بارے وچاراں دا دوجا پرتیکرم اوس نوں کدے سکھ تے کدے آریہ سماجی بنا کے پیش کرنا ہے ایہہ کم بڑا چیتن طریقے نال کیتا جا رہا ہے بہتی  واری بھائی رندھیر سنگھ دے حوالے نال پیش کرن دی کوشش کیتی جاندی ہے کہ آخری سمیں بھگت سنگھ مڑ سکھ بن گیا سی اوس دی ١٩٢٧ دی پہلی گرفتاری سمیں کھچی تصویر نوں ثبوت وجوں ساہمنے لیاندا جاندا ہے اجے کجھ ہی دن پہلاں ایہہ جانکاری ساہمنے آئی کہ پنجاب وچ چوتھی جماعت دے بچیاں دی اک کتاب وچ بھگت سنگھ بارے لکھے لیکھ وچ ایہہ جھوٹھی جانکاری درج ہے:  "بھگت سنگھ جیلھ دی بیرک وچ بیٹھا جپجی صاحب دا پاٹھ کر رہا ہے" ۔۔۔ ۔۔۔ جیل وچ بھگت سنگھ دی ماں اوس نوں ملن آؤندی ہے تے جدوں اوہ جاندی ہے تاں "بھگت سنگھ جپجی صاحب پھڑدا ہے تے پاٹھ کرن لئی بیٹھ جاندا ہے۔"

اس قسم دیاں کوششاں لگاتار ہو رہیاں ہن جو اس گل ول اشارہ ہے کہ ایہہ لیکھ دھارمک ورتیاں والے لوکاں نوں تنگ کر رہا ہے بھگت سنگھ دے دوجے سیاسی وچاراں بارے اس قسم دیاں کوششاں گھٹ دیکھن وچ آؤندیاں ہن۔

بھگت سنگھ دے وچاراں دے الٹ نت اوس دے ناں’تے دھارمک پوجا پاٹھ ہندے ہن، اوس دی روح لئی ارداساں ہندیاں ہن پنجابیاں/بھارتیاں دے سبھ توں روشن دماغ تے سبھ توں ودھ ستکار والے شہید بھگت سنگھ نال اس توں وڈی ہور بے انصافی قیاس نہیں کیتی جاسکدی اوہدے ناں نگتے ارداساں کرن والے لوکاں نوں ارداس بارے اوہدے لکھے شبد پڑھنے چاہیدے ہن: ارداس نوں "میں منکھ دا سبھ توں ودھ خودغرضی کرن والا تے گھٹیا کم سمجھدا ہاں"د

 بھگت سنگھ دے رب، دھرم تے ناستکتا سبندھی وچاراں بارے اج گل کرن دی کیوں ضرورت ہے؟

دنیاں بھر وچ، بھارت وچ تے خاص کر پنجابی بھائیچارے وچ، جس قسم دا دھارمک غلبہ اس سمیں ہے، اوس نال بہت زیادہ شکتی، پیسہ تے سماں نشٹ کیتا جا رہا ہے اسیں دیکھدے سندے ہاں کہ دھرم دے ناں’تے ہر روز کوئی نہ کوئی نواں مٽلا کھڑھا کیتا جاندا ہے ایہہ مٽلے دھرم نوں تاں ضرور شکتی شالی بناؤن وچ سہائی ہندے ہن پر ایہناں نال سماج دی کسے طرح وی کوئی بھلائی نہیں ہوسکدی دھارمک مسئلے ہر سمیں لوکاں دی جان مال نوں خطرے وچ پائی رکھدے ہن دھرم تے سیاست رل کے لوکاں دا جیون نرک بنائی رکھدے ہن اداہرن وجوں، تقریباً ہر کوئی جاندا ہے کہ اجوکے پنجاب وچ راج کر رہے لوک سرے دے دھوکھیباج تے بدمعاش ہن ممکن ہے کہ اس دا وڈا کارن پنجابی لوکاں وچ دھرم دی سخت پکڑ ہی ٩کھ٥گھد دوویں پارٹیاں، اکالی تے بی جے پی، لوکاں دے دھارمک اہساساں دی ورتوں کرکے راج کر رہیاں ہن ایہہ سبھ کجھ سانوں اکیوی صدی وچ اگے ودھن دی بجائے پچھے ول نوں موڑ رہا ہے اس بہت ہی خطرناک رجھان نوں روکن دی لوڑ ہے۔

 اس اؤکھے مسئلے دا حل کس طرح لبھیا جاوے؟

میرا سجھا ہے کہ اسیں بھگت سنگھ توں ہی اس بارے سیدھ لیائی آپنی ناستکتا بارے بھگت سنگھ نے جو گلاں اتے جس انداذ وچ کیتیاں ہن اوناں وچ بہت کجھ ایہو جیہا ہے جہڑا سانوں اس سمسیا نال جوجھن لئی سیدھ دے سکدا ہے آپنے لیکھ وچ سبھ توں پہلاں بھگت سنگھ دوجیاں ولوں لائے اس دوش دی گل کردا ہے کہ کی اوس دا ناستک ہونا اوس دے ہنکاری ہون دی نشانی ہے؟ بھگت سنگھ خود سوال کردا ہے کہ’کیہ میں بے لوڑے مان کرکے ناستک بنیاں ہاں جاں اس وشے بارے ڈونگھا مطالعہ کرن مگروں اتے گھمبیر سوچ وچار مگروں ناستک بنیاں ہاں؟ٰ 

اس سوال دا جواب اوہ وگیانک نظریعے نال دیندا ہے کہ ہنکاری بندہ ناستک ہو ہی نہیں سکدا اوہ وستھار وچ چرچہ کردا ہے: "میں آپنے بابا جی دے اثر ہیٹھ وڈا ہویا سی تے اوہ پکے آریہ سماجی سن کوئی آریہ سماجی ہور تاں سبھ کجھ ہو سکدا ہے، پر ناستک سن میں آپنی پرائمری دی پڑھائی مکا کے لاہور دے ڈی اے وی سکول وچ داخل ہو گیا تے ایہدے بورڈنگ ہاؤس وچ پورا اک سال ہوئے اوتھے سویر توں ترکال سندھیا دیاں پرارتھناواں توں چھٹ میں گھنٹیاں بدھی گائتری منتر دا جاپ کردا سی میں اوناں دناں وچ پکا شردھالو سی پھیر میں آپنے پتا جی نال رہنا شروع کر دتا اوناں دا دھارمک درشٹیکون ادار سی اوناں دیاں سکھیاواں صدقہ ہی میں آپنی زندگی آزادی دے آدرش نوں ہے پر اوہ ناستک نہیں ہے اوناں دا رب وچ پکا عقیدہ سی، مینوں اوہ ہر روز پرارتھنا کرن لئی کہندے ہندے ہن سو میری پرورش اس ڈھنگ نال ہوئی

اس لیکھ وچ بھگت سنگھ دسدا ہے کہ کس طرح ہولی ہولی پڑھ وچار کے اوہ ناستک بنیا اوہ خود نوں مکھتاب ہندا ہے: "ادھین کر تاں کہ توں آپنے ورودھیاں دیاں دلیلاں دا جواب دے سکن یوگ ہو سن آپنے سدھانت دی حمایت وچ دلیلاں نال آپنے آپ نوں لیس کرن لئی ادھین کر میں ادھین کرنا شروع کردتا میرے پہلے عقیدے’تے وشواساں وچ بہت وڈی تبدیلی وغیرہ۔"

بھگت سنگھ نے مارکس، لینن، ٹراٹسکی، باکونن، ڈارون، اپٹن سنکلیار تے ہور لیکھکاں دے دھرم بارے وچاراں نوں پڑھیا تے اس سٹے نگتے پہنچا: "١٩٢٦ دے اخیر تک میرا ایہہ وشواس پکا ہو چکا سی کہ برہمنڈ دے سرجن، پالن ہار تے سرب شکتی مان دی ہوند دا سدھانت بے بنیاد ہے۔"

سانوں آپنے آلے دوآلے نوں جانن تے سمجھن لئی بھگت سنگھ توں سیدھ لینی چاہیدی ہے

میرا سجھا ہے کہ ہور گلاں دے نال نال وشو پدھر’تے ناستکتا بارے چل رہے۔ وچار وٹاندرے بارے سانوں دھیان نال پڑھن گڑن دی لوڑ ہے پچھلے کجھ سالاں دوران پچھم وچ ناستکتا بارے بہت کجھ لکھیا پڑھیا جا رہا ہے ساڈے لئی ایہہ بہت ضروری ہے کہ اسیں اس ہو رہی چرچہ توں جانو ٩کھد ایہہ ٹھیک ہے کہ انکلاب جاں اصلی تبدیلی تاں سیاسی سرگرمی نال ہی آوے گی پر جہڑی چیز اوس راہ ول جان توں روکدی ہووے اوس بارے فکر کرن دی تے دھیان دین دی لوڑ ہے

ساڈیاں کھبیاں پارٹیاں نے ووٹاں دی سیاست دے نظریعے توں اس پاسے ول دھیان دین توں کنی کترائی ہے بھگت سنگھ وی سیاسی بندہ سی پر اوہنے اس گل دی لوڑ محسوس کیتی کہ برابرتا والا سماج سرجن لئی سیاسی سوجھ دے نال نال لوکاں دی بودھک پدھر نوں وی اچا چکن دی لوڑ ہے تے دھرم ہمیشہ  اوناں نوں آپنی بدھی دی ورتوں کرن تو روکدا ہے اوہ کہندا ہے: "جہڑا وی منکھ پرگتی دا حامی ہے، اوس نوں لازمی طور اتے پرانے وشواس دی ہر گل دی آلوچنا کرنی پئے گی، ایہدے وچ اوشواس پرگٹ کرنا پئے گا، تے ایہدے ہر پہلو نوں ونگارنا پئے گا، پرچلت وشواس دی اکلی اکلی گل دی بادلیل پچھان کرنی ہووے گی"

سو میرا وچار ہے کہ موجودہ سمیں سنسار پدھر’تے چل رہیاں اس قسم دیاں لہراں تے وچار وٹاندرے بارے سانوں جانوں ہونا چاہیدا ہے تاں کہ اسیں بھگت سنگھ وانگ ہی اک وکھرے حوصلے تے وشواس نال لوکاں نوں رب تے دھرم دے نھیرے وچوں کڈھن دی کوشش کر سی۔

ہر انسان نوں ذاتی پدھر’تے آپنی مرضی دے رب نوں جاں دھارمک وچاراں نوں منن دی پورن طور’تے آزادی ہونی چاہیدی ہے کسے وی دوجے بندے جاں کسے سیاسی، سرکاری جاں غیر سرکاری طاقت نوں لوکاں دے ذاتی وشواس وچ دخل اندازی کرن دا حق نہیں ہونا چاہیدا پر نال ہی جتھے بندھک دھرماں توں ایہہ حق کھوہنا چاہیدا ہے کہ اوہ لوکاں اپر آپنے وچار  ٹھوسن۔

اسیں کنیڈا وچ رہ رہے ہاں ایہہ عام لوکاں دے رہن لئی اک چنگا ملک منیا جا رہا ہے تے ہے ٥٤د میرے وچار وچ اس دا مکھ کارن ایتھے دھرم تے سٹیٹ وچ دوری ہے سانوں پتہ ہونا چاہیدا ہے کہ ایہہ کوئی آپنے آپ واپری گل نہیں ہے، اس لئی بہت سارے لوکاں نے جدوجہد کیتی ہے کوئی وی دھرم طاقت توں پاسے نہیں ہونا چاہوندا سگوں ہر دھرم دی ایہہ ہمیشہ کوشش رہی ہے کہ اوہ طاقت دا حصہ ہی نہ ہووے سگوں طاقت ہووے ہی اوہدے ہتھ ٥؟د تے اسیں دیکھ سکدے ہاں کہ جنہاں ملکاں وچ طاقت دھارمک شکتیاں دے ہتھ وچ ہے اوتھے جیون کیہو جیہا ہے۔

سانوں ساودھان رہن دی لوڑ ہے کہ کتے ساڈا ایہہ ملک کنیڈا وی مڑ کے اوس پاسے ول نوں نہ سرک جاوے کئی کجھ بڑا خطرناک واپر رہا ہے جس وچ ساڈا آپنا بھائیچارا وی سرگرم حصیدار ہے کنیڈا وچلے ساڈے بھائیچارے دی کوئی وی غیر-دھارمک سنستھا اینی طاقت والی نہیں کہ اوہ لوکاں دے سیاسی وچاراں نوں پربھاوت کر سکے اتے سیدھ دے دوے نتیجے وجوں بھائیچارے دی سیاسی طاقت دھارمک سنستھاواں دے ہتھ وچ ہے اس گل نوں ایتھوں دے ہر پارٹی دے سیاسی لوک وی سمجھدے تے جاندے ہن ساڈے سارے دھارمک ادارے سیاسی لوکاں نوں سددے ہن، سنمانت کردے ہن اتے لوکاں نوں ووٹ پاؤن لئی سدھے جاں اسدھے طور نگتے اتساہت کردے ہن اک سیکولر تے ڈیموکریٹک ملک لئی کسے طرح وی ودھیا رجھان نہیں ہے جہڑی وی سیاسی پارٹی صوبے دی پدھر نگتے جاں کیندر وچ سرکار بناؤندی ہے اوہ دھارمک سنستھاواں ولوں ملے سہیوگ بدلے دھارمک اداریاں نوں گرانٹاں دندے ہن تے ہور وی لوڑیندی سہائتا دندے ہن کوئی وی سرکار ساڈے بھائی چارے دے ہور پکھاں ول اناں دھیان نہیں دیندے تیجے چوتھے تھاں ہون دے باو جود ساڈی بولی دے کنیڈا وچ وکاس واسطے سرکار ولوں کسے قسم دی کوئی امداد نہیں مل سکی سرکاری طور نگتے ساڈی بولی اجے وی کنیڈا وچ بدیشی بولی ہے ساڈے ساہت نوں نہ تاں کنیڈین ساہت منیا جا رہا ہے تے نہ ہی اس دے وادھے لئی کسے وی پدھر نگتے کسے قسم دی سہائتا مل رہی ہے پچھلے سو سال توں وی ودھ سمیں توں اتھے لکھے جا رہے پنجابی ساہت بارے کنیڈا دی کوئی وی یونیورسٹی پڑھ جاں پڑھا نہیں رہی جد کہ بہت ساریاں یونیورسٹیاں وچ یورپین بھاشاواں دے وکھرے وکھرے وبھاگ ہن پر ساڈا بھائیچارا دھارمک اداریاں دے وادھے لئی ملدی سہائتا نوں لے کے ہی ہر ویلے کچھاں وجاؤندا رہندا ہے ایہہ ساڈے لئی فکر والی گل ہونی چاہیدی ہے کنیڈا وچ رہندیاں بھگت سنگھ نوں یاد کرن دا تاں ہی کوئی فائدہ ہے جے اسیں اوس دے وچاراں توں سیدھ لے کے اس سماج نوں صحیح پاسے ول لے جان دی کوشش ٠٤د بھگت سنگھ نے صرف شوق وجوں ناستک ہون دا اعلان نہیں کیتا اوہ دھرم دے ناہ-پکھی رول بارے بہت چیتن سی تے چاہوندا سی کہ اینی وڈی پدھر نگتے گوائی جا رہی شکتی تے سماں برباد کرن توں سماج نوں روکیا  جاوے۔

کنیڈا دے سماج نوں دھرم توں کی خطرہ ہو سکدا ہے؟

اس خطرے دی اک مثال وجوں اسیں دھارمک ادھار والے پرائیویٹ سکولاں دی گل کر سکدے ہاں جس طریقے نال کنیڈا وچ پرائیویٹ سکول، تے خاص کر دھارمک سکول اس ویلے ودھ پھل رہے ہن اوس بارے وچار کرن دی لوڑ ہے کنیڈا دے بہت سارے صوبیاں وچ سوجھ وان طالب علماں نے لمی جد وجہد دے سٹے وجوں سکولاں وچ دھارمک ارداساں تے دھارمک پرچار نگتے روک لگوا رکھی ہے پر ہن پرائیویٹ سکولاں وچ دھارمک پرچار سکھیا دا حصہ بن رہے ہن ایہہ خطرناک رجھان ہے آؤن والے سمیں وچ ایہدے ماڑے سٹے نکل سکدے ہن۔

پرائیویٹ سکول لوکاں دے ٹیکس دے پیسے نال چل رہے ہن سرکاراں پبلک ودیا اپر خرچ آؤندا پیسہ گھٹا رہیاں ہن جے ایہہ رجھان اسے طرح رہا تاں اس گل دی سمبھاونا ہے کہ پبلک سکولاں (سرکاری سکولاں) دی حالت وگڑدی جائیگی تے پھیر ہر کسے نوں مجبوراً آپنے بچیاں نوں پرائیویٹ سکولاں وچ داخل کرواؤنا سی۔ اسیں پنجاب وچ کافی دیر توں ایہہ واپر رہا دیکھ رہے ہن کنیڈا دے ودیک ڈھانچے دے بھوکھ بارے سانوں فکر کرنا چاہیدا ہے ادھیاپک، جویں بی سی ٹیچرز فیڈریشن، اجے وی کوشش کردے ہن کہ پبلک سکولاں دی حالت اینی نہ ٥؟ظگھد جنا اوہ آپنیاں تنخواہاں لئی جدوجہد کردے ہن اناں ہی بی سی وچ ودیا دی پدھر نوں قائم رکھن لئی وی آواز اٹھاؤندے ہن سنبھو ہے کہ ایہی کجھ اونٹیریو جاں ہور صوبیاں وچ وی ہو رہا ہے سانوں ادھیاپکاں دیاں ایہناں کوششاں دا پتہ ہونا چاہیدا ہے تے اوناں دیاں کوششاں وچ ساتھ دینا چاہیدا ہے۔

اجوکے سمیں دی اک وڈی لوڑ دھرم تے سیاست وچ ودھ توں ودھ دوری پیدا کرن دی ہے کنیڈا وچ جس طریقے نال دھرم تے سیاست اتے ودیا ورگے اداریاں وچ ایہہ دوری گھٹائی جا رہی ہے، ایہہ گل ساڈے لئی چنتا والی ہونی چاہیدی ہے جتھے بند دھرماں نوں ٹیکس دیاں چھوٹاں تے گراٹاں راہیں ملدی سرکاری امداد بند ہونی چاہیدی ہے بچیاں نوں دتی جا رہی دھارمک سکھیا نوں سرکاری تے قانونی مانتا جاں امداد نہیں ملنی چاہید ی ایہہ رجھان آؤن والے سمیں دوران کنیڈین سماج نوں وی اوسے قسم دے ماحول وچ بدل سکدا ہے جس قسم دا ماحول اسیں دنیاں دے اوناں ملکاں وچ دیکھ رہے ہاں جتھے دھرم تے سیاست وچکار کوئی دوری نہیں ہے۔

ساڈے لئی ضروری ہے کہ اسیں شہید بھگت سنگھ دی پہنچ اتے وچاراں توں سیدھ لے کے آپنے آلے دوآلے دے سماج نوں سمجھیئے اتے اس نوں انسان دے رہن جوگ بناؤن لئی ہو رہیاں کوششاں وچ بھائیوال بنیے شہید بھگت سنگھ لئی ایہہ صحیح شردھانجلی ہووے گی۔


    Rishi singh
Very nice...Bhagat Singh Harbinger of Peace!

Leave Your Comment
  Name
  Comment
Note * - Please Enter your link in {} . Example :- {www.suhisaver.org}
  Security Code