ناول
  سِّدھی-سادی گّل
  کاتراں
  خبرسار
  شخص نامہ
  نظریہ
  ادب،کلا ،سنگیت اتے سِنیما
  کاو-شار
  کِتاباں
  ڈوُنگھیاں سوچاں
  کہانی
  نصر
  ہیلتھ-لائن
  جانکاری اتے تکنالوجی










کلجیت جنجوعہ دے پنڈ ول سفر- طارق گجر


Posted On :- 21-12-2014

چڑھدے پنجاب ول ہجرت کرکے جان والیاں دا تے پتہ نہیں،پر لہندے ول آن والے پنجابی ہمیشہ اپنے پرانے وطن نوں دیس کہ کے پکاردے رہے نیں۔دوہاں پاسے دیسوں بدیس تے گھروں بے گھر ہوئے پنجابیاں دی اجتماعی کہانی منکھی اتہاس دی سب توں دکھاویں کہانی اے۔ افسوس دا مقام ایہ ہے کہ بارڈر دے دوہاں پاسے پنجاب دی ایس کہانی نوں ٹھیک طراں بیانیا نہیں گیا۔جے کجھ گل ہوئی وی تاں اوہ ہندستان یا پاکستان دی سرکاری پالیسی دے ماتحت رہ کے کیتی گئی۔پاکستان والے پاسے تاں ایس نوں کفر اسلام دی جنگ بنا کے پنجاب دے زخماں تے لون چھڑکیا گیا۔لون چھڑکن وچ پنجابی کسے توں گھٹ نہیں سگوں اک دوجے توں اگے اگے سن۔لگدا انج سی جویں پنجاب اپنے آپ نوں مار کے کسے ہور دی مکان بھگت رہیا ہووے۔ایہ سب کچھ اوس سرکاری سلیبس راہیں کیتا گیا جس دیاں بنیاداں پاکستان بنن توں بہت پہلاں توں رکھیاں جا رہیاں سن۔شاعری راہیں ایس سلیبس دی بنیاد رکھن والیاں وچ ڈاکٹر اقبال اگے اگے سی۔جہڑا ہندستان وچ تاں انگریز سامراج دی غلامی دے خلاف نظماں لکھداا سی پر ماضی وچ قائم رہے عرب تے ترک سامراج دے حق وچ ہنجو وہاوندا سی ۔ اوس دی نظم ۔۔مسجد قرطبہ۔۔ایس دی اک مثال اے جس وچ اوہ سپین وچ عرب مسلمان سامراج دے مکن تے مسجد چ بہ کے رووندا نظر آوندا اے۔اوس دے وطن پنجاب نال کیہ ہویاتے ہون جا رہیا اے اوہنوں ایس نال کوئی غرض نہیں سی۔اج دا پاکستان اقبال د ے پڑھاےء ایسے سبق دا پھل کھا رہیا اے۔
اک پاسے ایہ سرکاری سلیبس سی تے دوجے پاسے مہاجر پنجابیاں کول اپنا سلیبس تے اپنی کہانی سی ۔اوہناں منکھی تواریخ دے ایس سب توں وڈے دکھانت دے واقعات اپنی اگلی پیڑھی چ منتقل کیتے تاں اوہناں وچ دکھ بھریاں داستاناں دے نال نال پچھلے دیس دی محبت دا لازوال جذبہ وی موجود س۔نویں پیڑھی چوں کچھ نے ایس جذبے نوں پانی دے کے ایس دی پرورش کیتی تے اپنے پرکھاںں دی دھرتی تے اوہناں دیاں پرانیاں نشانیاں نوں کھوجن دی سک سینے بالی رکھی۔

کلجیت سنگھ جنجوعہ وی انج دے ای اہل درد پنجابی نیں ۔اوہناں دا جدی پنڈ تاں ککوال ضلع ہشیارپور ہے۔پر اوہناں دے پردادا صوبیدار امرسنگھ کڑانہ بار دی آبادکاری ویلے سرگودھا دی تحصیل سلاناوالی دے چک ۱۲۹ایس۔ب آوسے جتھے انگریز سرکار نے اوہناں نوں پنج مربعے زمین اللاٹ کیتی سی۔اوہنان دے دادا سردار دلیپ سنگھ ونڈ توں پہلے سرگودھا دی عدالت دے جج رہ چکے سن ۔سنتالی چ اپنے گھروں پردیسی ھون ویلے کلجیت دے باپو سردار سدرشن سنگھ دی عمر صرف نو ورھے سی۔اجاڑے پین پین مگروں سرگودھے چ اپنے پرکھے سردار امر سنگھ دی مڑھی نوں سنجیاں چھڈ کے ایہ پروار مڑ اپنے جدی پنڈ ککوال ضلع ہشیار پور آن وسیا۔

بھاویں جوآ بادکاری دوران چڑھدے پنجاب چوں آئے خاندان دیس دی ونڈ ویلے مڑ اپنے جدی علاقیاں ول ای پرتے سن ، پر باراں وچ ہن اوہناں دیاں جڑھاں لگ چکیاں سن ہولی ہولی اوھ باراں نوں ای اپنا وطن سمجھن لگ پئے سن۔تھوڑے تنگی دے ورھیاں پچھوں باراں چ خشحالی وی آ گئی سی۔فیر آزادی دی لہر چ باراں دا وسیب سیاسی تے سماجی طور بڑا متحرک تے جاندار کردار وی نبھا رھیا سی۔انج دے حالات وچ جدوں لوکاں نوں سب کجھ چھڈ کے اچانک جانا پیا تاں اوھ ٹھٹھبنر کے رھ گئے۔انج وی دوہاں پاسے دے پنجابیاں نوں آخری سمے تک ایہ پک نہیں سی ہون دتا گیا کہ کہڑا ضلع کس ملک دے پنجاب دا حصہ بنن جا رہیا اے۔کلجیت دا پروار اکتوبر دے ادھ تک پنڈ وچ ای بیٹھسا رہیا ۔اخیر اپنے دیس وچ ای پردیسی ہویا قافلہ ۲۴ اکتوبر نوں اوس پنڈ دیاں بروہاں چوں نکلیا جتھے اوہناں دیاں جڑھاں لگ چکیاں سن۔عجیب منظر سی ۔پنڈ دے سب مسلمان سکھ سرداراں نوں الوداع کہن سٹیشن تک آئے ۔کھیتاں چ مکھی دی فصللہلارہی سی ۔ لگدا سی اجڑن والیاں دے دکھ چ چھلیاں نے ماتمی بانے پائے ہوئے نیں ۔ اپنے کھیتاں دیاں چھلیاں دیکھ کے کم عمر سدرشن نے ماں نوں کہیا ۔۔ماں اپنیاں چھلیاں توڑ کے گڈے چ نہ رکھ لیے ۔ ۔ اپنے ہتھیں پتراں نوں مکئی دیاں روٹیاں تے ساگ کھلاون والی ماں دے دل تے ا وس سمے خورے کی بیتی ہونی اے، کھیتاں دی مالکن بھرے بھنڈار چھد کے تری جا رہی سی۔ گھوڑیاں تے گڈیاں تے چلدا ایہ قافلہ چک ۴۷ اپڑیا جتھے کیمپ لگا ہویا سی۔ بہت تکلیفاں جھلدا ایہ خاندان اخیر اوس پنڈ چ جا وسیا جتھوں باراں دی آبادکاری ویلے اوہناں اوہناں دے بزرگ اٹھ کے آئے سن
پنجابی پیارے راجا رسالو نے کدی آکھیا سی ٰ ’’ لہو دے رشتیاں نالوں گوڑھے رشتے قلم دواتاں دے ’’ بھاویں جو کلجیت سنگھ نال قلم دی سانجھ بنیاں زیادھ دیر نہیں ہوئی ، پر جدوں بنی تاں واقعی لہو دے رشتیاں توں گوڑھی جاپی۔

کلجیت جدوں جڑھاں دی کھوج دے سفر تے ٹریا تاں اوس اپنے توں پہلے اوسمسلمان خاندان دی فکر کیتی جو سنتالی چ ملی عجیب آزادی دی بھال کردا ہویا اوس دے جدی پنڈ ککوال چوں اجڑ کے پاکستان دے کسے علاقے چ آ وسیا سی۔ ایس مسلمان ٹبر نال اوس دے بزرگاں دی پیار پریت دیاں کہانیاں بچپن توں اوس دی یاداشت دا حصہ سن ۔کلجیت نے ایہ مہما میرے سپرد کیتی تے میں جہڑا پہلے ہی پنجابیاں دے پچھلے پنڈاں دا کھوجی رہیاں فوراً ایس سفر تے ٹر پیا۔بنھے لک مسافراں تے منا کوہ لہور،میں ایس ٹبر نوں رحیم یار خاں دے اک پنڈ چوں جا لبھیا،کلجیت دی اوس نال گلکڑی پائی تے اگلیاں منزلاں تے ٹر پیا۔

مینوں پتہ سی ککوال دے گجراں دا پتہ لگن مگروں کلجیت دے سینے چ سلگی چنگاری بھانبڑ بن کے مچ کھلوتی اے۔مینوں پتہ سی مٹی دے پیاسیاں دی تیہ پانی نال ودھ جاندی اے سو میں سرگودھا دے اوس پنڈ ول تر پیا جتھوں کدی اوس دے باپ دادا چارے کنیاں جھاڑ کے ترے سن ۔۲۳ نومبر دی صبح ترن لگیاں مینوں اوھ سفر یاد آ رھے سن جو گجرات یونیورسٹی دے زمانے چ میں بابا پراگا تے سنت پریم سنگھ مرالہ دیاں یادگاراں ول کیتے سن۔فیر بلراج چیمے دے پنڈ ونیاں والا دا سفر چیتے آیا جتھے اوس دا بچپن دا یار بشیر چیمہ اج وی اوہدیاں یاداں دی خشبو سانبھ کے بیتھااے۔پر ۱۲۹ ایس بی چ معاملہ انج نہیں سی۔۔لہندے پنجا ب دے پرانے آباد علاقیاں دی تھاں باراں وچ عام کرکے پورے پورے پنڈ سکھاں یا مسلمان آباد کاراں دے سن ۔سو جتھوں سکھ زمیندار کاشتکار اٹھ کے گئے اوہ پورا پنڈ خالی ہو گیا۔کسے کسے پنڈ چ مسلمان کاشتکار غیر کاشتکاراں دے اکا دکا گھر سن۔اوہناں چوں وی ستاہٹھ سال بعد پرانے وسنیکاں بارے دس سکن والا بندہ گھٹ ای لبھن دی آس ہندی اے ۔

پنڈ شاہین آباد (ہنڈے آلا) توں پنج کلو میٹر اگے تے سلانوالی توں دس کلومیٹر پچھے اے۔پنڈ وچ ہشیارپورتے جلندھر توں آئے اراائیں گجر تے راجپوت آباد نیں۔تیلی لدھیانہ دے وی نیں ۔ لدھیانہ دے وسنیکاں چوں کجھ گھر ونڈتوں پہلے دے پنڈ چ وسے ھوئے نیں ۔ بھرائی وی پرانے وسنیک نیں ۔طالب حسین بھرائی مینوں مل کے بہت خوش ہویا ۔اوس دا گھر تے کریانے دی دکان کلجیت دے پرانے گھر دے سامنے ہے تیلیاں دی اک مائی بارے پتہ لگا کہ وڈیری اے تے پرانی وسنیک اے،اوھ گردوارے والے گھر بارے بہت کجھ جاندی ہوئے گی۔جان تے پتہ لگا کہ مائی دے سوہرے تاں ونڈ توں پہلے ای ایتھے سن پر مائی سنتالی توں بعد لدھیانہ چوں آن والے ٹبر دی دھی سی۔اوس دے سوہرے گھر چوں کوئی وی پرانا جی ہن زندہ نہیں سی۔کلجیت دے دسن موجب پنڈوچ چماراں دے گھر وی سن جو راہیلی ہشیارپور تے کھوتھتراں پھگواڑے توں آ کے وسے سن۔ایہ سب سنتالی وچ انڈیا چلے گئے۔پنڈ وچ کلجیت دے خاندان توں وکھ ہور وی سکھ خاندان ھے سن ۔پنڈ ۱۳ صوبیداراں نوں اللاٹ ہویا سی تے ایس دے کل ۶۵ مربعے سن۔ایس پنڈ دے سرداراں چوں سردار تارا سنگھ بریٹا دے حلقے چوں ایم ایل اے بنے،اک ہور سردار وریام سنگھ بڈھالا دے حلقے چوں ایم ایل اے منتخب ہوئے سن ۔پنڈ چ پنواں پھگواڑے توں آ کے وسن والا نصیر عرف سیرو گجر وی نامور بندا سی ۔اوس دی اولاد اج وی پنڈ وچ رہندی ہے۔اوس دا پوتا پپو کسانہ کلجیت نال رابطے چ اے ۔

کلجیت دے باپ دادا دا گھر پنڈ دے چوک وچ سی۔میں سب توں پیلے اودھر دا رک کیتا۔چوک دے نال اک دوکاندار نال گل کیتی،اوس پہلوں تے لیٹر والی پیپسی کھولی،تے فیرچوک ول ٹر پیا۔پتہ کرن تے معلوم ہویاکہ گردوارے والا گھر تے سامنے ہی اے ۔پر ھن اوہ تیسری وار تعمیر ہو چکیا اے،گھر والیاں دا منڈا رانافیاض نماز پڑھن گیا سی ۔واپس آیا تے میں اوس نال گل بات کیتی۔اوس دسیا کہ گھر چ صرف دادا جی نیں تے اوھ کافی بیمار نیں ۔داداے دا بھائی تے ابا جی نال دے پنڈ گئے نیں۔بابا جی کافی بیمار سن۔اوہناں دسیا کہ جدوں ایہ گھر سانوں اللاٹ ہویا تاں کافی بڑا سی ۔وچ اک گردوارہ وی سی۔اسیں بھراواں نے حصے ونڈے تاں اپنے اپنے حساب نال نویں کمرے بنا لئے۔گردوارہ ختم کرنا پیا۔مگروں فیر اک واری نویں سریوں تعمیر ہوئی۔کلجیت ہوراں دی زمین اک ارائیں فیملی نوں الاٹ ہوئی جنہاں نے ایہ رقبہ اگے ویچ دتا ۔ دو کنال رقبے تے موجود کلجیت دے پردادا سردار امر سنگھ دی مڑھی سٹیشن نال لگدی زمین کول سی۔ارائیناں نے رقبہ پدھرا کرن لگیاں ایہ نشانی وی میٹ دتی سی،کلجیت نوں کسے دسیا سی کہ تہاڈی زمین چوں لنگھدی ریلوے لائین تے بنیا سٹیشن الدانہ وی ڈھیہ ڈھیری ہو چکیا اے۔پر جدوں میں اوتھے اپڑیا تاں سٹیشن دی نکی جہی عمارت اپنے اجڑدے جا رھے روپ سنے موجود سی۔ کدی روز دو گڈیاں الدانہ سٹیشن توں لنگھدیاں ہندیاں سی ۔پاکستان چ ریل محکمے دی مندی حالت دی گواہی بھر رھی ایہ عمارت اوہناں مسافراں دی اجے تک راہ تک رہی اے جو کدی اپنے جدی پنڈاں چوں کڑانہ بار دی بھوٗیں تے آیا جایا کردے سن۔

پنڈ توں بعد میرا رخ اوس سکول ول سی جتھے ونڈ ویلے تک کلجیت تے چاچا جی پڑھدے رھے سن۔آبادی توں دور کھڑا ایہ سکول چک ۱۲۷ ایس بی گروسر دی حد وچ سی ۔رکھن والیاں ایس دا ناں سنت ہری سنگھ خالصہ ہائی سکول رکھیا سی ۔بدلن والیاں بدل کے گورنمٹ زمیندار پائیلٹ سکول کر دتا۔فیر وی تسلی نہ ہوئی تے ایس نام گورنمنٹ ہائی سکول ۱۲۷ اس بی رکھ دتا۔سکول خان پور والے سنتاں قائم کیتا سی ۔کھیتاں وچ کھڑے ایس سکول دی عمارت ویکھن والے نوں اچانک حیران کردیندی اے۔حیرانی دی وجہ میدانی علاقے وچ سفر کردیاں اچانک نکی جہی پہاڑی دا درش اے ۔اے پہاڑی سکول دی وکھی نال انج جپھی پائی کھلوتی اے جویں عاشق تے معشوق دنیا دیاں نظراں تون بے پرواہ ہو کے اک دوجے دے وجود وچ گم ہوئے پئے ہون۔اتوار دا دن تے شام دا ٹائم سی۔سکول نوں تالا لگا دیکھ کے مینون ندیم پرمار یاد آگیا جس دے پنڈ ۱۳۸ گ ب رسیانہ کلاں دے پرائمری سکول وچ انج دا ای منظر پیش آیاسی ۔۲۰۰۵ چ دی اک شام ندیم پرمار جرنیل سنگھ سیکھا تے میرے متر عنائیت اللہ عاجز سکول دے ساہمنے کھلوتے سی ۔سکول ٹیچر کسے شادی تے پنڈوں باہر سی۔مانیٹر اپنے مربعے گیا سی تے چابیاں اوس کول سن۔ندیم پرمار چپ چاپ سب کجھ دیکھدا رہیا تے اخیر بولیا۔کدی میں ایس سکول دا مانیٹر ہندا سی تے سکول دیاں چابیاں میرے کول ہندیاں سی تے اج مینوں ای چابیاں نہیں مل رہیاں ۔ ایہ سن کے ندیم پرمار توں پہلاں میریاں اکھاں پانی نال بھر گیاں ۔پانیاں دے پت جو آں اکھاں وچ دریا تاں چکی پھر دے آں۔
میں پہاڑی دی سائیڈ توں ہو کے اندر جا وڑیا۔پرانے کمریاں دے لہندے ول منہ سن ۔جویں چڑھدے ول ٹر گیاں نال رسے کھڑے ہوون۔کمریاں دی پچھلی سائیڈتے گیا تاں محسوس ہویا کہ سکول تاں اصل گیٹ تاں چڑھدے ول سی۔اک باہی اتے جاندیاں پوڑیاں دے اوپر کمرہ نما گمٹی بنی سی۔میں پوری تلاش کیتی کہ کتے گرمکھی چ لکھیا سکول دا نینہ پتھر مل جائے پر کامیاب نہ ہویا۔ہن مینوں اوس سروور دی تلاش سی جہڑا کلجیت سنگھ مینوں دس چکیا سی ۔سروور باہر کھیل میدان دے کول بڑی شان نال موجود سی۔بھاویں ایس دا پانی خراب حالت وچ سی تے ایس دے اندر پہاڑی ککراں دے پودے کھڑے سی ۔پر ایس دے باوجود شام دے سورج دیاں شعاواں ایس اتے عجیب سماں پیش کر رھیاں سن۔ایہ منظر دیکھ کے سروور دی مندی حالت دا دکھ کجھ کم ہو گیا ۔فوٹو کھچے تے میں باہر آگیا۔

ہن میں واپسی دے سفر تے سی۔شام ڈھل رہی سی تے سورج ۱۲۹ دے سر توں میرے ول جھاک رہیا سی۔شاید دیکھ رہیا ہووے کہ ایہ کون جھلا کھوجی اے جو گئے سمے نوں موڑ لیاون دے جتن کر رہیا اے۔پر تر گئے سمے نوں کون موڑ کے لیا سکدا اے ۔ہاں ایس سمے دی گل ہو سکدی اے تے ایس دیاں یاداں نوں سانبھن دا جتن کیتا جا سکدا ہے۔ایہ اوہ سماں اے جس نوں سرکاراں دے سلیبساں چ نہیں پنجابیاں دے سینیاں چ محفوظ رہنا اے

کلجیت سنگھ دے پنڈدی کہانی پنجاب دی کہانی دا اک انگ اے۔ ۔ایہ اوس دی کلے دی کہانی تے کلے دا دکھ نہیں ۔ ایہ پنجابیاں تے خاص کر دردوند پنجابیاں دا سانجھا دکھ اے ۔کدی ویلا آوے گا جدوں اوہ ہندو مسلم سکھ عیسائی بن کے نہیں صرف پنجابی بن کے سوچن گے ۔فیر اوہ سرکاری تاریخاں تے اعتبار کرن دی تھاں اپنیاں جڑھاں کھوجن لئی آپ ترن گے تے اوداں ایس سفر چ طارق گجر کلا نہیں ہووے گا


    shafqat ali aasmi
zbrdust pr k swad aa gia
    Dr. Khalil Ur Rahman
Dear Tariq Gujjar sahib, Thank you for nice piece of writing. Can I have your contact details i.e. email or phone number. Regards Khalil

Leave Your Comment
  Name
  Comment
Note * - Please Enter your link in {} . Example :- {www.suhisaver.org}
  Security Code