ناول
  سِّدھی-سادی گّل
  کاتراں
  خبرسار
  شخص نامہ
  نظریہ
  ادب،کلا ،سنگیت اتے سِنیما
  کاو-شار
  کِتاباں
  ڈوُنگھیاں سوچاں
  کہانی
  نصر
  ہیلتھ-لائن
  جانکاری اتے تکنالوجی










وگدے پانی جیہا شاعر: منگا باسی


Posted On :- 07-05-2013


ملاقاتی: اوتار سنگھ بِلِنگ

١٩٥٤ وِچ دُوآبے دے پِنڈ بیڑبنسیاں وِکھے جمیا منگا سنگھ باسی گریٹر وینکوور، کینیڈا دا ذِکر جوگ پنجابی شاعر ہے۔ڈاکٹر سُرجیت پاتر مطابق، "اوہ وگدے پانی جیہا انسان تے شاعر ہے۔ نظماں وانگ سچا، سوہنا تے پاردرشی۔ شروعاتی سالاں دوران اُدریویں دا جھنبیا، ہُن تِن دہاکیاں توں زیادہ سماں پردیس وِچ گُزارن مگروں اوہ اصلیت دے ودھیرے نیڑے ہے۔اوس دے صحت مند من نے پردیس وِچلی اُداسی دی برف نوں نِرمل پانی وِچ بدل لیا ہے جو ہریاول پیدا کردی ہے۔
"  


ہُن تک اوس دے پنج شعری پراگے "برف دا ماروتھل" "وِچ پردیساں دے" "میں تے کوتا" "کُونجاں دے سِرناویں" اتے "دھرت کرے عرضوئی"  چھپ چُکے ہن۔"دھرت کرے عرضوئی" شعری پراگا "دھرتی کرے گُہار "دے نام ہیٹھ ہندی وِچ ترجمہ ہو چُکیا ہے۔"میں تے کویتا" پراگا ہندی اتے انگریزی وِچ ترجمہ ہو کے چھپیا ہے۔

اِنڈوکینیڈین پنجابیاں دے جیون تے رہتل نوں زُبان دیندیاں پنجابی بولیاں نے اوس نوں اوہدے دوستاں، سبندھیاں اتے ایدھرلے اودھرلے لکھاریاں دے اینا نیڑے لیا کھڑایا ہے کہ اِکو آواز ہر طرفوں سُنائی دیندی ہے، "منگا، سبھ لئی چنگا"، جس دی میں وی تائید کردا ہاں۔ اُوس نال ملاقات کرن توں پہلاں جدوں میں اوس دے باپُو سردار پریتم سنگھ باسی نوں مِلیا تاں پنجابی رہتل بارے اوس نِرچھل شخصیت دی سوجھ بُوجھ دیکھ کے ہی مینوں منگا سنگھ بارے کافی کُجھ اگیتا سمجھ لگ گیا سی۔ جیویں بروٹے دے مُڈھ نوں دیکھن نال ای اوس دی داڑھی، پتیاں،ٹاہنیاں بارے کوئی شک شبہ بقایا نہیں رہ جاندا۔ "اُوسدی کویتا دی سبھ توں وڈی خوبی ایہہ ہے کہ ایہہ اُوہناں رِیتاں نوں بدلن دی تیبر اِچھا جگاؤندی ہے جو ہُمس بن چُکیاں ہن کیونکہ اُوس نوں احساس ہے کہ آپنے سبھیاچار دا سبھ کُجھ ودھیا نہیں ہوندا تاں بیگانیاں دا سبھ کُجھ بُرا نہیں ہو سکدا۔"  -اوتار سنگھ بِلِنگ


؟  باسی صاحب، آپنے جنم اتے پِچھوکڑ بارے تُسیں آپنے مُونہوں دسو! میرا جنم ١٩٥٤ وِچ، دُوآبے  دی دُھنی، منجکی علا قے دے پِنڈ بیڑبنسیاں وِکھے پریتم سنگھ باسی اتے ماتا جاگیر کور دے گھر ہویا۔ اِکلوتا پُتر اتے تِن بھیناں دا چھوٹا وِیر ہون کرکے گھر دا لاڈلا تاں ساں پر میں شروع توں ہی آپنے باپُو جی نال کھیتی دا کم وی کرواؤندا رہیا ہاں۔
؟  تعلیم کتھوں تک حاصل کیتی؟

--   وِدیا میں ایم۔اے۔(راجنیتی) تک پراپت کیتی۔ پرائمری تک دا سکول ساڈے پِنڈ وِکھے ہی سی۔ میٹرِک میں سرکاری سینیر سکول رُڑکا کلاں توں پاس کیتی۔ بی۔اے۔ گورو گوبِند سنگھ ریپبلِک کالج جنڈیالا(منجکی)اتے ایم۔اے۔ لائل پور خالصہ کالج جالندھر توں کیتی سی۔

 ؟  تُہاڈے بچپن دے شوق کہڑے سن؟
--    میرے شوق سادھارن پینڈو پڑھیاراں والے ہی سن۔ پڑھائی دے نال میں کھیڈاں وِچ وی دِلچسپی  رکھدا سی۔ میں کبڈی ٹیم دا کیپٹن ہوندا سی۔

؟  کالج وِچ تُسیں کِسے مُقابلے وِچ وی حِصہ لیندے رہے ہو؟
--   بی۔اے۔ وِچ پڑھدیاں میں پرنسپل سردار بلونت سنگھ مدان دی اگوائی ہیٹھ کوتا لِکھنی شروع کیتی سی۔ کالج اتے یونیورسٹی پدھر تک کاو-اُچارن مقابلیاں وِچ وی شِرکت کیتی سی۔

؟  سکول جاں کالج پدھر اُتے کیہڑے اُستاداں دا اثر قبولیا؟
--   اوتار جی، ماپیاں توں مگروں اُستاد  ہی طالب علم اُتے سبھ توں ودھ اثر پاؤندے ہن۔ میرے پرائمری سکول دے بہُت محنتی ماسٹر مدن لال پاسلا، ہائی سکول دے سادھُو سنگھ باسی(بنڈالا)،کالج سمے دے پروفیسر دوِندر سنگھ سُنڑ اتے ڈاکٹر رگھبیر سنگھ سِرجنا دا میں بہُت اثر قبولیا ہے۔ ایہناں ساریاں نے مینوں بہُت ہلہ شیری دِتی۔ اِسے کارن میں ایم۔اے۔ تک چنگا طالب علم رہیا ہاں۔

؟  کینیڈا وِچ کیویں پہُنچے؟
--   ایم۔اے۔ کردیاں میرا رشتہ کینیڈا توں آئی لڑکی، پروِندر کور نال ہو گیا۔ اگلے سال میں کینیڈا پہُنچ گیا تاں بی۔سی دے سری شہر وِکھے ساڈا دوہاں دا ویاہ ہو گیا۔

؟  تُسیں اِکلوتے پُتر ہوندے ہوئے ویاہ منگنے توں کیویں بچے رہے؟
--   اصل ٰچ بِلِنگ جی، منگنی تاں میری پرائمری سکول وِچ پڑھدیاں ہی ہو گئی سی پر اوس لڑکی نوں اوہدے ماپیاں اِک جماعت وی نہیں سی پڑھائی، جدوں کہ میں ایم۔اے تک پہُنچ گیا۔ میں آپ اِنکار نہیں سی کیتا پر اوس دے ماپے بہُتا سماں اُڈیک نہیں سی کر سکدے تے اوہناں ہور کِتے ویاہ دِتی۔اُوس لڑکی دی تصویر میری ماتا دے سینے وِچ اجے تک وی اُکری ہوئی ہے۔ اوہدے رنگ رُوپ اتے سُہپن دی اوہ اجے وی قائل ہے۔

؟  تُہانوں اُوس لڑکی دی مُڑ کے کدے یاد نہیں آئی؟
--   بِلِنگ جی، میں تاں اجے تک اُوس دی سُکھ منگدا ہاں۔ میں تاں اُوس نوں کدے نہیں مِلیا پر میریاں بھیناں اُوس نوں ساڈی رِشتداری وِچ مِلدیاں وی رہیاں۔ اوناں مطابق اوہ آپنے جیون وِچ خوش ہے۔

؟  بطور مِل ورکر تُسیں کِنا کُو کم کیتا؟ کِنا کُو سنگھرش کرنا پیا؟
--   دیکھو اوتار جی، میں سمجھدا ہاں کہ سنگھرش تاں زندگی دا حِصہ ہے۔ بطور مِل ورکر مینوں اٹھاراں اٹھاراں گھنٹے پھٹے کھِچن دی مشقت پُورے تیراں سال کرنی پئی۔

؟  مِل توں چھُٹکارا کیویں ہویا؟
--    اوتھے کم کردیاں ہی میں یونیورسٹی بی۔سی۔ توں پرائیویٹ طور ٰتے ریل-ایسٹیٹ دا کورس کر لیا اتے گُرچرن رامپُوری نال صلاح کر کے آپنا بِزنس شروع کیتا، حالانکہ اُوہناں مینوں سُچیت کیتا سی کہ زمیناں دی خرید ویچ دا دھندا اینا سُکھالا نہیں۔

؟  زندگی دی کوئی دِلچسپ گھٹنا؟
--    سبھ توں دِلچسپ گھٹنا ایہہ ہے کہ اسیں کوتا اُچارن مُقابلے وِچ گورو نانک یونیورسٹی گئے سی، جِتھے دو انگریز ٹیچر عورتاں سانوں مِلیاں، جیہناں نے ساڈا پِنڈ دیکھن دی اِچھا ظاہر کیتی اتے اسیں ہامی بھر دِتی۔اوہ دو دِن ساڈے پِنڈ رہیاں۔ میریاں بھیناں نے اُوہناں دا ساتھ نِبھایا۔ پِنڈ دے لوکاں ولوں مِلے مان ستِکار بارے اُوہناں انگلینڈ جا کے سراہنا پتر لِکھیا۔ بعد وِچ اُوہناں میرے ویاہ سمے ساڈی جوڑی لئی سوٹ تے ساڑھی اتے پنج سو روپئے بھیجے۔
 
؟  بعد وِچ وی اُوہناں نال تعلق بنیا رہیا؟
--    میرے کینیڈا آؤن مگروں، پُتر نَوجوت دے جنم دِن مناؤن موقعے، اُوہناں دوہاں وِچوں وڈی ٹیچر اُوس نوں دیکھن آئی۔ حالانکہ اُودوں میں بیسمِنٹ وِچ رہندا سی، مالی حالت اینی چنگی نہیں سی پھِر وی اسیں وِت انوسار اُوس دی آؤبھگت کیتی۔ اچانک ١٩٩٤ وِچ مینوں اِک وکیل ولوں فون آیا کہ "شیلا کوگل نے آپنے مرن کنڈھے تیرے نال فون راہیں رابطہ کرن دی کوشش کیتی سی پر ہو نہیں سی سکیا۔ اوہ تیرے لئی آپنی وصیت وِچ بطور پُتر کُجھ رقم چھڈ گئی ہے جو کہ١٥٠٠  پاؤنڈ ارتھات ٣٠٠٠ ہزار ڈالر ہے۔" جدوں میں اُوس دی ساتھن اُستانی نوں چٹھی راہیں دسیا کہ کوگل ولوں چھڈی تے بھیجی رقم میرے پِنڈ دی امانت ہے کیونکہ ایہہ مان مینوں میرے پِنڈ ولوں وِکھائی کُھل دِلی کرکے مِلیا سی تاں اُوس نے لِکھیا، ، "یوُ داساروا رائللے ٹو با ہار سون۔" اوہ رقم میں اجے وی کِسے لوڑوند دی مدد لئی سنبھالی ہوئی ہے۔ بِلِنگ جی، اُوس دیوی عورت دے ورتاؤ توں میں بہُت متاثر ہویا کہ انسانی رِشتے کیویں رنگ، نسل، عمر، ذات دے بھید توں اُپر اُٹھ جاندے نیں
!
؟ تُسیں اج سری بی۔سی۔ دے سِرکڈھ بزنس مین ہو، ریلٹر ہو، موٹل مالک ہو۔ آپنی کامیابی دا کیہ راز مندے ہو؟
--   بِلِنگ جی، میں بچپن توں دِن رات آپنے پِتا نال کھیتی باڑی کرواؤندا رہیا ہاں۔ میرے تایا جی دی آکھی ایہہ گل کدے وی نہیں بھُلی، "جدوں سورج چڑھدا ہے تاں سارے لوکیں کم کردے نیں۔ جے کامیاب ہونا ہے تاں تُسی اُوس ویلے وی کم کرو جدوں دُنیا سُتی پئی ہووے۔" سو میں اوہ گل پلے بنھی ہوئی ہے۔ مِل وِچ میں مزدوری کردا سی، مالک لئی۔ پر ہُن میں تے میری بیوی آپنے لئی مزدوری کردے ہاں۔محنت کرنا ہی اصلی بھید ہے۔

؟  کِنے کُو رِشتے داراں نوں باہر کھِچیا ہے؟
--    میریاں تِنے وڈیاں بھیناں، چاچے دا پُتر، تائے دا پوتا، بُھوآ دا لڑکا تے کئی ہور مِترسبندھی ایدھر آپنے کول ہی ہن۔

؟  کدے کِسے رِشتے وِچ بے سُوآدی تاں نہیں ہوئی؟
--    اوتار جی، رِشتے ناطے تاں وگدے دریا دی نیائیں ہُندے نیں۔ ایہہ کدے وی اِک سار نہیں ویہندے۔پھیر وی میریاں تِنے بھیناں، نِکے وِیر وجوں میرا ستِکار کردیاں ہن۔میں خوش قِسمت ہاں۔

؟ پریوار وِچ تُہاڈی بیوی پروِندر کور توں علاوہ ہور کون کون ہن؟
--   دو بیٹے ہن، نوجوت باسی تے نوتیج باسی۔ نونہہ سُکھجیت اتے پوتا ڈیون۔ ماتا پِتا وی ٩٥ سال توں اُپر نیں، جو ایتھے ساڈے پریوار نال ہی رہندے نیں۔

؟  ڈیون پنجابی ناں ہے؟
--    میرے لئی تاں ایہہ ناں ہی ہے، بِلِنگ جی۔ ایہہ بچے جاندے نیں کہ ایہدا کیہ مطلب ہے۔

؟  ویلھا سماں کیویں گُزاردے ہو؟
--    میں آپنے آپ نوں کدے وی ویلھا محسوس نہیں کیتا۔ جے جسمانی کم توں چُھٹی مِلے تاں سِرجناتمک کم وِچ لگ جاندا ہاں۔ جدوں کوئی کوتا موڈھے تے ہتھ رکھ آپ بلاؤندی ہے تاں میں کوتا نال گُفتگو کردا آپ وی کوتا ہو جاندا ہاں۔

؟  کوتا لِکھن دا شوق کیویں پیا؟
--    کویتا بڑی سُوکھم کلا ہے۔ من دی بھاونا شبداں راہیں سِرج کے کاغذ اُپر اُتاردے ہاں۔ میں جیون نوں بڑا نیڑِیوں تکیا ہے۔ سویرے کُکڑ بولے توں لوکیں اُٹھدے دیکھے نیں۔ تارا چڑھے توں ہل واہُندے دیکھے نیں۔ پہر دے تڑکے چلدے ہلٹاں دی ٹِک ٹِک سُنیے اے۔ میرے پِنڈاں وِچ بہُت مگروں وی چڑس چلدے رہے نے۔ میں چڑس پھڑدے لوکاں نوں دوڑھے لاؤندے سُنیا تے دیکھیا ہے۔ جدوں میں چھوٹا ہوندا سی تاں میریاں بھیناں مینوں گِدھے وِچ لے جاندیاں۔ مینوں بولیاں، گیت بہُت ٹُنبدے۔ ساڈے گھر وی ترِنجن پیندا۔ پنچھیاں نوں کھیتاں وِچ چہِکدے دیکھیا ہے۔ پکیاں کنکاں دِیاں بلیاں نوں ہواواں سنگ چھیڑخانی کردیاں تکیا ہے۔ لوکاں دی نیڑتا وِچوں میری کوتا اُپجی ہے۔ پِنڈ دے سمُوچے ورتارے نے مینوں کویتا لِکھن لئی پریریا ہے۔

؟  کوتا تُہانوں کیویں آؤندی، کیویں اوہڑدی ہے؟
--    کوتا مینوں آکاش وِچوں نہیں اُتردی۔ ایہہ من دی خاص کیفیت وِچوں پیدا ہوندی ہے۔ جِویں؛"میں تے کویتا" پراگے  وِچ میری اِک چھوٹی جیہی نظم رِشتیاں بارے ہے۔ میں وینکوور ٹاپو وِچلے بہُت وڈے ہیریٹیج پارک وِچوں گُزر رہیا سی۔ مکیمِلن پارک، جِتھے دُنیا دے سبھ توں اُچے درخت ہن۔ مینوں جِویں جاپیا، اویں میں اُوہناں نوں کوتا دے رُوپ وِچ لے آندا۔

"بِرکھ تاں
بِرکھ ہی ہُندے نیں
بھاویں میرے پِنڈ نوں جاندی
 سڑک کِنارے ہون
جاں  وینکوور ٹاپو دے گھنے جنگلاں وِچ
اسمان نوں چھوہندیاں
ٹیسیاں والے
فرق تاں صِرف
 ذرا کُو جِنا ہے
وکھرے موسماں نے
 کئی وکھریویں
ایہناں دے پتیاں اُتے
اُکرا دِتے نیں

؟  ہُن تک تُسیں کینیڈین پنجابی جیون بارے دو پُستکاں بولیاں دِیاں چھپوا چُکے ہو۔ بولی کاو لِکھن دا شوق کِتھوں پیا؟
--    ہاں جی،"وِچ پردیشا دے"  اتے "کُونجاں دے سِرناویں"میرے بولیاں دے سنگریہہ ہن۔ جِیویں میں تُہانوں پہلاں دسیے کہ میں پِنڈ وِچ بڑا بھلامانس مُنڈا کرکے جانِیا جاندا ساں۔ بھیناں دے کُچھڑ چڑھ کے گِدھے دِیاں بولیاں سُنیاں، اوہ اجے وی میرے من ٰتے چِتریاں ہوئیاں نیں۔"اِک وِیر دیئیں وے ربّا، سونہہ کھان نوں بڑا ہی چِت کردا" جاں "سرون وِیر کُڑیو، بوتے چاردے بھیناں نوں مِل آؤندے۔"ایسے طرح میری ماتا چرکھا ڈاہوندی، ساڈے گھر عورتاں لڑی وار گیت گاؤندیاں۔

 میری ماتا جی نے آپنی  تائی توں سُنی ٰگڈیٰ؛
گڈی بھر کے انبرسروں توری
تور دِتی پنجہ صاب نوں
دُوروں ماریاں گڈی نے چیکاں
سنگھ سی جیکارے چھڈدے۔۔۔

ایہہ گیت میں گُردوارے سُنایا۔ مینوں دو روپئے انعام مِلیا۔ پھیر میرے بابا جی، ہزارا سنگھ نوں لوک کاو بہُت یاد سی۔ پِنڈ والے اُوہناں نوں ایسے لئی کنک وڈھن سمے آپنے نال لے جاندے کہ اوہ دوہڑے سُنا کے سبھ دا دِل پرچائی جاؤ۔ اوہ رمائن تے مہابھارت وی دوہیاں وِچ سناؤندے۔ پُورن بھگت، سسی جاں ہیر وی گاؤندے۔ پِنڈ میاٹاں وِچ وی بابا جی نے گیتاں دے مُقابلے کیتے سن۔ میرے باپُو جی وی شوق وجوں کھیتاں وِچ گاؤندے رہے ہن۔ اوہ ہُن وی گا لیندے ہن۔

؟ تُہاڈِیاں دو پُستکاں بولیاں دِیاں چھپیاں نے، کِنیاں کُو بولیاں ایہناں وِچ درج ہن؟
--   تقریباً ٢٥٠ بولیاں ہن۔ تیجی پُستک جو میں مرحوم ڈاکٹر درشن گِل دی ہلاشیری صدقہ لِکھی سی، چھپن لئی تیار ہے۔ کُل ٥٠٠بولیاں تاں میں لِکھ چُکیا ہاں۔

؟  تُہاڈا بولیاں لِکھن دا مُکھ مقصد کیہ ہے؟
--    جو تُسیں بولی راہیں سُناؤندے ہو، سِدھا سروتے دے ذہن وِچ جاندا ہے،ہاو بھاو پرگٹاؤن دا سرل طریقہ ہے تے کُھلی کوتا نالوں زیادہ بھاوپورت ہے۔ میں سمُوچے کینیڈین سبھیاچار نوں بولیاں راہیں پرگٹ کیتا ہے۔ جیون دِیاں دُکھ تکلیفاں ، عیش و آرام، رِشتیاں دی ٹُٹ بھج تے سارا کُجھ۔

؟  پاٹھکاں، سروتیاں ولوں کِنا کُو ہُنگارا مِلیا ہے؟
--    دیکھو جی، تُسیں حیران ہوووگے کہ میں اِنڈیا گیا تاں اوتھے چنڈی گڑھ یونیورسٹی ٰچ میرے کالج جاں کِتے وی جِتھے فنکشن ہوندا رِہا، ہر تھاں میریاں بودھِک کویتاواں دی تھاں اوہ بولیاں سُناؤن دی فرمائش کردے رہے۔ مینوں لگدے کہ اجے وی لوکاں دے مناں وِچ بولیاں وسیاں ہوئیاں نیں۔

؟  سبھ توں من پسند بولی جو تُسیں آپ مُہارے گُنگناؤندے رہندے ہو،گا کے سُنا دِیو۔
--    اُدریویں وِچوں نِکلی بولی سُناؤندا ہاں؛
جد وی ویلھ مِلے فرضاں توں، یاد وطن دی آوے
دِن کالج دے کُھوہ دا گیڑا، لور جیہی چڑھ جاوے
تن دیہی نوں من دی کوتا، گلیاں وِچ گھُماوے
مِشری ورگے بول گُوآچے، نہ کوئی دِلوں بُلاوے
لنگھ گئے وہناں نُوں، کہڑا موڑ لیاوے
 
؟  ہُن تُسیں، پرواسی واپس جانا نہیں چاہوندے، نہ ہی جا سکدے ہو۔ ایس کینیڈین پنجابی جیون نال جُڑی کوئی بولی سُناؤ۔
--    ہُن میں ایتھے آ کے کھڑ گیا ہاں کہ کینیڈا مینوں آپنے دیس بھارت ورگا لگدا ہے۔ ایتھوں دے درخت میرے کُھوہ اُپرلے توت ٹاہلیاں ورگے لگدے نیں۔ ایتھے وگدیاں ندیاں مینوں میرے پِنڈ کولوں وگدی ویئیں ندی ورگیاں لگدیاں۔ اجیہا محسوس کرن نوں بہُت سماں لگیا۔ اوہدے نال سبندھت اِک بولی سُناؤندا ہاں؛
ہُن نہیں جانا مُڑ واپس میں، یاد گنگا پُھل پا دیئیں
ایہہ وی بھرم بھُلیکھا جگ دا، ہتھیں رسم کرا دیئیں
جے کُجھ میرے خط سانبھے توں، اج توں بعد جلا دیئیں
میرے آؤن دِیاں، من توں تِتھاں مِٹا دیئیں ۔۔۔۔

؟  تُہاڈے خیال وِچ ہور کیہڑے لیکھکاں نے بولیاں لِکھیا ہن؟
--    کینیڈین جیون بارے اِنجنیئر مُہِندر سنگھ سومل نے سبھ توں پہلاں بولیاں لِکھیاں تے میلیاں مساہبیاں ٰتے گائیاں وی۔ اِس توں بِناں انگریز سنگھ براڑ، درشن سنگھ سنگھا، ہرچند سنگھ باگڑی اتے ہور کئیاں نے وی بولیاں لِکھیاں نیں۔

؟  تُہاڈےشعری پراگے"برف دا ماروتھل" وِچ تُسیں پرواس نوں برف دا ماروتھل کیوں آکھیا ہے؟
--    اصل وِچ ایہہ میرے من دی داستان ہے۔ جدوں میں ایتھے آیا ساں۔ کینیڈا مینوں نِری برف ہی لگا سی۔ میرے پِنڈ ورگا، میرے دیس ورگا،میری دھرتی ورگا جو نِگھ سی، اوہ مینوں نہیں سی مِلیا۔ اُودوں جیہڑے لوک ایتھے رہندے سی، اُوہناں دِیاں بھاوناواں مینوں یخ ہوئیاں جاپیاں تے آلا دُوآلا ٹھنڈھایخ لگیا۔ میں آپنے آپ نوں کیہا کہ بئی توں تاں اِک بھانبڑ سی تے توں کیہڑیاں برفاں چ آ گیا؟ اوس وِچوں اِس کتاب دا جنم ہویا۔ اُدریویں چوں اُپجی ہوئی کویتا "رف دا ماروتھل
"
؟  دُوجا شعری پراگا"میں تے کویتا"جس وِچ تُہاڈی برف والا درِش، تُہاڈی سُفنیاں نوں بیجن والی بُھومی کیویں بن گیا؟ ایہہ درِش اچانک کیویں بدل گیا؟
--    اِس درِش نوں بدلن وِچ بہُت سماں لگیا، بِلِنگ جی۔ منُکھی من اِک سار چلن والا دریا نہیں ہیگا۔ ایہہ تاں اِک سمُندر وانگ لہراں دا اُٹھنا بیہِنا ہیگا۔ ہُن میں اِس دیس نوں آپنا سمجھن لگ پیاں کیونکہ راجنیتک طور ٰتے وی مینوں اِس دیس نے پروان کر لیا۔ مینوں سری شہر دی بی۔سی۔ اسیسمِنٹ کارپوریشن دے ڈائریکٹر وجوں سرکار ولوں دو سال لئی نِیوکت کیتا گیا سی۔ میں اکلا ہی اِنڈوکینیڈین سی۔ ایہہ ساری پراپرٹی نوں ماپ تول کے ٹیکس لاؤن والی ایتھارٹی جاں باڈی ہے۔

؟  تُسیں آپنی کوتا وِچ بدلدی رُت دا بِمب ورتیا ہے،جس ول مُکھ بند لِکھدے سمیں ساڈے سِرمور شاعر سُرجیت پاتر نے وی اِشارہ کیتا ہے۔ کیہ کوئی اِس دا خاص مقصد ہے؟
--    ہاں جی، بدلدی رُت نوں میں آپنے آپ تے ہی لاؤندا ہاں۔ کِتے میں ایہہ وی لِکھیا ہے کہ من دِیاں وی رُتاں ہُندیاں نیں؛
بدلدے موسماں توں
ہار من کے برف
جھرنے دے پانی وِچ بہندی ہوئی
نویں گیت نوں جنم دے رہی ہے۔
من وی رُت وانگ بدلدا ہے کیونکہ میں جدوں اِتھے آیا تاں اُدریویں دی کوتا اِک ہوک بن کے میرے اندروں نِکلی۔ پھیر میں اِس دھرتی نوں آپنے دیس وانگ اپنا لیا؛
ہُن نہیں لگدا ذرا اوپرا
دیس کینیڈا میرا
ہُن ساگر دِیاں لہراں تک کے
کھِڑ جاندا اے چہرہ
بیتے سال، دہاکے گُزرے
بدلیا رُت دا پھیرا
دھُندلے انبراں ٰتے
چڑھیا سون سویرا۔۔۔
ہُن کینیڈا وی مینوں بہُت سوہنا لگدا ہے۔ میں ہور وی لِکھیا ہے؛
اکھاں وِچ وس گئے
تے
 سینے وِچ سما گئے نیں ہُن
سیڈر، ہِملوک تے سپروس جیہے
 برِکھاں دے اسمان نوں چھوہندے آکار
میرے چوگرِدے وِچ
نِترے ہوئے پانی دِیاں وگدیاں کولھاں
ہُن مینوں نانکے پِنڈ دی
پچھمی گُٹھ وِچ وگدی
ویئیں ندی ورگیاں ہی لگدیاں نیں۔۔۔
ہُن
ایہہ دیس پردیس نہیں
میرا دیس بن گیا ہے
جِتھے
میں سُپنیاں دے بیج بیجدا
ساکارتا دے پھُلاں دا گیت لِکھ رہیا ہاں
جاں
کینیڈا جیہا دیس نہ کوئی
 بی۔سی۔ جیہا نہ پانی
بولی نہ پنجابی ورگی
اِنگلِش جیہی نہ رانی
دیس پنجاب دے پِپلاں دی چھاں
 نہ بھُلدی جس مانی
باجھ مقدراں دے
کد مِلدے نیں ہانی
 
؟  تُسیں آپنی کوتا راہیں مُکھ سُجھا کیہڑا دینا چاہوندے ہو؟
--    میں تے ایہی کہندا ہاں کہ کوتا چ بناؤٹیپن نہیں ہونا چاہیدا۔ کوتا تھوڈے من دی سچی تے سُچی ترزمانی کردی ہونی چاہیدی ہے، جِداں تُسیں جیندے ہو، بدلدیاں حالتاں چ بدلدی کوتا نوں وی میں آپنی سوچ دا وِکاس کہندا ہاں۔ جو تُسیں دیکھدے ہو،ہنڈھاؤندے ہو، اُوس جیون دی ترزمانی تُہاڈی کویتا نوں کرنی چاہیدی ہے۔ بناؤٹی رچنا کرنی، لِکھنا جاں بولنا اُوس دا کوئی ارتھ نہیں۔

؟  میرا سوال ایہہ ہے کہ سُنیہا جاں سندیش تاں اج دی کوتا دیندی نہیں۔ تُسیں عام لوکاں نوں کیہڑا سُجھا دینا چاہوندے ہو جو اُوہناں دے مناں نوں ٹُنبے؟
"دھرت کرے عرضوئی" جو میری ہُن تک دی آخری رچنا چھپی ہے،اُوس دا انسانی نسل دی برابری ول اِشارہ ہے۔ رنگاں، نسلاں، مذہباں توں اُپر اُٹھ کے منُکھ کیول منُکھ ہیگا۔ منُکھ نوں دُوسرے منُکھاں نوں وی آپنے ورگا مننا چاہیدا ہے۔ دھرتی اُپر ودھ رہے پردوشن نوں ہر انسان نوں روکنا چاہیدا ہے۔

؟  ایہی تھیم تاں تُسیں آپنے دِلچسپ کاو ناٹ"دھرت کرے عرضوئی" وِچ لئی ہے۔ اِس بارے ذرا ویاکھیا سہت دسو؟
--    گل ایہہ سی کہ پِنڈاں توں آئے لوکاں کولوں اوتھے بھارت وِچ پھیلدے پردوشن بارے سُن کے میرا من بڑا دُکھی ہوندا کہ اوتھوں دا پانی پین یوگ نہیں رہیا، پانی اُکا ہی مُک چلیا ہے تاں میں اِس بارے اِک لمی نظم لِکھنی چاہی۔ پر پھیر من نے ہی صلاح دِتی کہ ایہہ مسئلا تاں گلوبلی ہے، وِشوویاپی ہے۔ پھِر میں دھرتی دی پیڑ نوں سمجھن تے ہرن لئی شِو، پاربتی، دھرتی، برِکھ، سمُندر، ورکھاوغیرہ چِنھاتمِک پاتر لے کے ایہہ کاو ناٹ لِکھیا۔

؟  ایہہ کاوناٹ تُسیں کِس گولن یوگ چھند وِچ لِکھیا ہے؟
--    اوتار جی، اِس کاو ناٹ دے دس بھاگ ہن۔ دساں وِچ گیت،بولیاں، ٹپے، بینت، ڈِیوڈ وغیرہ کئی ونگیاں دی ورتوں کیتی گئی ہے۔

؟  کاوناٹ لِکھن دی پریرنا کِتھوں مِلی؟
--    پریرنا مینوں مہابھارت، رمائن توں ہی مِلی۔ سکول پڑھدے سمیں شِو دی لونا پُوری یاد ہو گئی سی۔

؟  تُسیں بولیاں، گیت، غزلاں، کوتا دِیاں پنج ونگیاں پنج کاو پُستکاں وِچ پاٹھکاں اگے پروسیاں ہن۔ایہناں وِچوں کیہڑی ونگی تُہاڈی روح دے سبھ توں زیادہ نیڑے ہے؟
--    گیت تے بولیاں میرے من دی آواز سوکھے طور ٰتے پاٹھکاں تک پہُنچا سکدے نے۔ایہی میری روح دے زیادہ نیڑے ہن۔ جِویں میں اِک گیت لِکھیا سی؛
مُڑ جدوں آویں گا توں ساڈے پِنڈ سجنا وے، جھڑ جانے بیریاں دے بیر
ڈُھونڈیں گا گواچے چنا سرگھی دے پلاں نوں وے،! لبھنی نئیں بیت گی سویر۔۔۔
٨٤ وِچ جدوں پنجاب ٰچ مارو جھکھڑ جھُلے، اُودوں وی میں کُجھ گیت لِکھے سی،جِنہاں ٰچوں اِک سی؛
کِس ساڈے ویڑھے لائے نی، تھوہراں دے بُوٹے
تک کلیاں پُھل مُرجھائے، نی تھوہراں دے بُوٹے
سمیں دے بدلن نال میرے من دی حالت وی بدلدی گئی۔ بدلنا ہی زندگی ہے۔

؟  تُہانوں کہڑے شاعراں تے لیکھکاں نے متاثر کیتا؟
--  پروفیسر۔ موہن سنگھ، امرِتا پریتم، شِو کُمار، ڈاکٹر درشن گِل تے پاش توں میں بہُتا متاثر ہویا ہاں۔

؟  ہُن دے اجوکیاں چوں کیہڑیاں نوں پڑھدے ہو؟
--    سُرجیت پاتر، گُربھجن گِل جاں جیہڑی وی نویں کتاب آوے۔



    Sleem
Manga sab lai changa wah!

Leave Your Comment
  Name
  Comment
Note * - Please Enter your link in {} . Example :- {www.suhisaver.org}
  Security Code