ناول
  سِّدھی-سادی گّل
  کاتراں
  خبرسار
  شخص نامہ
  نظریہ
  ادب،کلا ،سنگیت اتے سِنیما
  کاو-شار
  کِتاباں
  ڈوُنگھیاں سوچاں
  کہانی
  نصر
  ہیلتھ-لائن
  جانکاری اتے تکنالوجی










اسیں انیاں نوں سنستھاگت کردے جا رہے ہاں : ارندھتی رائے


Posted On :- 15-10-2015



ملاقاتی- پنکج شریواستو                               
انوواد-بے انت میت


گورکھپر فلم پھیسٹیول دوران 23 مارچ نوں پرسدھ لیکھکا ارندھتی رائے نال ہوئی، میری گل بات انگریزی رسالے “گورنینس ناؤ” وچّ چھپی ۔ پرنتو جدوں لوکاں نوں پتہ لگا کہ ایہہ ملاقات ہندی وچّ کیتی گئی ہے تاں سارے اسنوں مول روپ وچ ہی سننا-پڑنا لوچ رہے ہن ۔ اتھوں ایہہ گلّ ثابت ہندی ہے کہ جیکر اپنی بھاشا وچّ ہی گیان-وگیان اتے وچاراں وچّ سنواد کیتا جاوے تاں انگریزی نوں کوئی منہ نہیں لاویگا ۔ اس ملاقات دی تقریباً 40 منٹ دی رکارڈنگ موبائل وچّ ہے پرنتو اسنوں پھیسبوک اتے اپلوڈ کرنا مشکل ہو رہا سی ۔ فلحال پڑکے ہی کم چلاؤ۔
 
؟ گورکھپر فلم پھیسٹیول وچّ تسیں دوجی وار آئے ہو۔ جہڑا شہر گیتا پریس، گورکھ ناتھ مندر اتے اسدے مہنتاں (پجاریاں) دی راجنیتک پکڑ کر کے جانیا جاندا ہے۔ اتھے “پرتیرودھ دا سنیما” اپنے 10 سال پورے کر رہا ہے۔ اسنوں تسیں کویں ویکھ رہے ہو ؟

- دوجی نہیں تیجی وار۔ اک وار آزمگڑھ فیسٹیول وچّ وی جا چکی ہاں۔ درئسل “پرتیرودھ دا سنیما” اک مہتوپورن دھارنا ہے جو صرف گورکھپر لئی ہی اہم نہیں ہے۔ ایہہ واقعی پرتیرودھ ہے جو صرف جنسہیوگ نال چل رہا ہے، نہیں تاں پرتیرودھ نوں وی “برانڈ” بنا دتا گیا ہے۔ امریکہ توں لے کے بھارت تکّ، جتھے وی دیکھو پرتیرودھ نوں ووستھا (ستا) وچّ سمو کے اک “برانڈ” بناؤن دی کوشش ہو رہی ہے۔ جدوں میں “اینڈ آف امیجینیشن” لکھیا سی، تاں سبھ توں پہلا رئیکشن ایہہ ہویا کہ بہت سارے “برانڈس” جنہاں وچّ کجھ “جینس” (پینٹ) دے وی سی، نے میرے نال سمپرک کیتا۔


ایہہ اک پرانی کھیڈ ہے۔ امریکہ وچّ ناگرکاں دی جاسوسی دا خلاصہ کرن والے ‘ایڈورڈ سنوڈن’ دے بارے وچّ فلم بنی ہے، جہدے لئی ‘پھورڈ فاؤنڈیشن’ نے پیسہ دتا ہے۔ “فریڈم آف پریس فاؤنڈیشن” وچّ وی پھورڈ دا پیسہ لگا ہے۔ ایہہ لوک “پرتیرودھ “ دی دھار تے ریگمار گھسا کے اسنوں کنٹھ/پیتلا کر دندے ہن۔ بھارت وچّ ہی ویکھ لوو، جنتر-منتر تے اکٹھی ہون والی بھیڑ دا چرترّ/کردار بدل گیا ہے۔ تمام این. جی. اوز.، پھورڈ فاؤنڈیشن ورگیاں سنستھانواں توں پیسے لے کے ‘پرتیرودھ” نوں جتھیبند کردیاں ہن۔ اجیہے وچّ گورکھپر ورگے سجپچھاکڑی پربھاو والے شہر وچّ پرتیرودھ دے سنیما دا اتسو  مناؤنا کافی اہمیت رکھدا ہے۔ میں سوچ رہی سی کہ آر.ایس.ایس. اتے وشو ہندو پریشد والے اکثر میرا ورودھ کردے ہن، میرے خلاف پردرشن کردے ہن، پرنتو گورکھپر فلم پھیسٹیول نوں لے کے اجیہا نہیں ہویا۔ اسدے دو مطلب نکلدے ہن۔ جاں تاں اوہناں نوں اسدی پرواہ نہیں، جاں پھر اوہناں نوں پتہ ہے کہ اس پھیسٹیول نے گورکھپر دے لوکاں دے دلاں دے وچ تھاں بنا لئی ہے۔ میرے کول اسدا ٹھیک-ٹھیک جواب نہیں ہے۔ پرنتو اس شہر وچّ اس پھیسٹیول دا ہونا وڈی گلّ ہے۔ کوئی کہہ رہا سی کہ اس پھیسٹیول نال کی فرق پویگا؟ میں سوچ رہی سی کہ جے ایہہ نہ ہندا تاں مہول نے ہور کنا خراب ہونا سی۔

؟اج دا بھارت  تہاڈی نظر وچّ کویں دا ہے ؟ سمکالی راجنیتک درش کی کہہ رہا ہے ؟
-مئی 2014 وچّ جدوں مودی دی سرکار بنی سی تاں میرے سمیت بہت سارے لوکاں نوں ایہہ یقین نہیں ہویا سی کہ ایہہ ساڈے دیش وچّ ہویا ہے، پر اتہاسک نظرئیے توں ویکھیئے تاں ایہہ ہونا ہی سی۔ 1925 وچّ جدوں آر. ایس. ایس. بنی سی، جاں اس توں پہلاں ہی بھارتی سماج وچّ فاشیوادی پرورتیاں نظر آؤن لگّ گئیاں سن۔ “گھر واپسی” ورگے پروگرام 19ویں صدی  دے اخیر اتے 20ویں صدی دے شروعاتی دشکاں وچّ وچ ہون لگے سی۔ مطلب کہ اسیں اس دور وچوں لنگھنا ہی سی۔ ہن ویکھنا ایہہ ہے کہ ایہہ سبھ کنا سماں جاری رہندا ہے کیونکہ اجکل تبدیلی بڑی چھیتی واپردی ہے۔ مودی نے اپنے نام دا سوٹ پا لیا تے اپنے آپ اپنی اصلیت نوں ننگا کر لیا۔ چنگی گلّ ہے کہ کوئی گمبھیر ورودھی دھر نہیں ہے۔ اس طرحاں کر کے ایہہ اپنے آپ نوں توڑ لینگے۔ اخیر مورکھتا نوں کنے دناں تکّ برداشت کیت جا سکدا ہے۔ لوکاں نوں شرم آؤندی ہے جدوں پردھان منتری کھلیام ایہہ کہندے ہن کہ پراچین بھارت وچّ پلاسٹک سرزری ہندی سی۔ گنیش دے دھڑ اتے ہاتھی دا سر ایویں ہی جوڑیا گیا سی۔ فاشیواد دے نال لوک اجہیاں مورکھتانواں کدوں تکّ سہنگے۔

میں پہلاں توں کہندی رہی ہاں کہ جدوں راجیو گاندھی نے ایودھیا `چ رام مندر دا زندہ کھلوایا نال ہی “بازار” دا زندہ وی کھولھیا گیا۔ اسدے نال ہی دو قسم دے کٹڑتاواد دا ہؤا کھڑا کیتا گیا۔ اک اسلامک اتواد اتے دوسرا ماؤواد۔ ایہناں نال لڑن/نزٹھن دے ناں ہیٹھ “ستا” (state) نے اپنا سینککرن/فوجیکرن کیتا۔ کانگرس اتے بھاجپا دوناں نے ایہہ راستا اپنایا کیونکہ نوَ-اداروادی آرتھک نیتیاں بنھاں سینککرن/پھوجیکرن دے لاگوُ نہیں کیتیاں جا سکدیاں۔ اس لئی جموں-کشمیر وچّ پولیس سینا دی طرحاں کم کر رہی ہے اتے چھتیسگڑھ وچّ سینا پولیس دی بھومکا نبھھا رہی ہے۔ ایہہ جو کھوپھیا نگرانی یو.آئیڈی.(unique identification)، آدھار کارڈ ورگیا گلھاں ہن سبھ اس مہم دا حصہ ہے۔ ادکھّ جنسنکھیا نوں نظراں ہیٹھ لے کے آؤنا ہے۔ یعنی کہ اک-اک آدمی دی ساری جانکاری رکھنی ہے۔ جنگل دے آدواسیاں نوں پچھیا جاویگا کہ اوہناں دی زمین دا ریکارڈ کتھے ہے۔ جے ریکارڈ نہیں تاں اوہناں نوں کیہا جاویگا کہ ایہہ زمین تہاڈی نہیں ہے۔ ڈزیٹلیکرن دا مقصد ادکھّ نوں دکھّ بناؤنا ہے۔ اس پرکریا دوران بہت سارے لوک غائب ہو جانگے۔

اس وچّ آئی. ایم.ایف.، ورلڈ بینک توں لے کے پھورڈ فاؤنڈیشن ورگیاں  سنستھانواں سبھ ملے ہوئے ہن۔ ایہہ قانون دے راج 'تے بہت زور دندے ہن اتے قانون بناؤن دا حق اپنے کول رکھنا چاہندے ہن۔ ایہہ سنستھانواں سبھ توں زیادہ گیرپاردرشی ڈھنگ نال کم کردیاں ہن پرنتو اپنیاں یوجناواں نوں اگے ودھاؤن لئی ایہناں نوں انکڑیاں دی پاردرشتا چاہیدی ہے۔ اسے لئی ایہہ بھرشٹاچار ورودھی اندولن دی حمایت کردے ہن۔ پھورڈ فاؤنڈیشن اک نواں پاٹھکرم گھڑن وچّ جٹی ہے۔ اوہناں انوسار ساری دنیا اکو طرحاں دی بھاشا بولے۔ اوہ ہر طرحاں دے کرانتی کاری اتے کھبے پکھی وچاراں نوں کھتم کرن، نوجواناں دیاں کلپناواں نوں سیمت کرن وچّ جٹے ہن۔ فلماں، ساہتک میلیاں اتے اکادمک کھیتر وچّ قبضہ کر کے شوشن مکت دنیا اتے اسدے لئی سنگھرش دے وچاراں نوں پاٹھکرما توں باہر کیتا جا رہا ہے۔

کی تہانوں حالات نوں بدلن لئی کوئی مضبوط جد وجہد نظر آؤندی ہے......بھوکھ کویں  دا لگ رہا ہے؟
-پرتیرودھ اندولن (Rasistance Struggle) جاں کرانتی جو وی شبد ورت لوو اسنوں پچھلے کجھ سالاں وچّ کافی دھکہ لگا ہے۔ 1968-70 وچّ جدوں نکسلباڑی لہر شروع ہوئی، جاں تمام سیماواں دے باو جود جےَ پرکاش نرائن دی سمپورن کرانتی دیاں منگاں ولّ ذرا غور پھرمائیے۔ ادوں منگ سی-نیاں۔ جویں “زمین حلّ واہک دی” جاں “سمپتی دی برابر ونڈ”۔ پرنتو اج سبھ توں زیادہ ریڈیکل کہاؤن والے “ماؤوادی” بس ایہی تاں کہہ رہے نے زمین آدواسیاں دی ہے، اوہناں توں نہ کھوہی جاوے۔ نرمدا اندولن دی منگ ہے کہ اجاڑا نہ ہووے۔ یعنی جسدے کول جو ہے اس توں کھوہیا نہ جاوے۔ پر جنہاں کول کجھ وی نہیں، جویں کہ دلتاں کول زمین نہیں ہے، اوہناں لئی زمین کوئی نہیں منگ رہا ہے۔ یعنی “نیاں” دے وچار نوں تلانجلی دے کے منکھی ادھیکاراں دے وچار نوں اہم بنا دتا گیا ہے۔ منکھی ادھیکاراں دے نام 'تے تسیں “ماؤوادیاں” توں لے کے سرکار نوں اکو شبداں وچّ کوس سکدے ہے۔ کہہ سکدے ہو کہ دونوں ہی منکھی ادھیکاراں دی النگھنا کردے ہن، پرنتو جدوں تسیں “انیاں” دے بابت گلّ کرنی ہے تاں تہانوں اسدے پچھے دی راجنیتی  بارے وی گلّ کرنی پویگی۔

کلّ ملا کے ایہہ امیجینیشن (کلپنا) 'تے حملہ ہے۔ سکھایا جا رہا ہے کہ کرانتی یوٹوپیئن (کالپنک) وچار ہے، مورکھتا ہے۔ چھوٹے سوال وڈے بن رہے ہن جدوں کہ وڈے سوال غائب ہن۔ جو سسٹم توں باہر ہے، اوہناں دی کوئی راجنیتی نہیں ہے۔ تمام خواب ٹٹے پئے ہن۔ “راج” انتراشٹری وتی پونجی دے ہتھاں دا اپکرن بنیا ہویا ہے۔ دنیا دی ارتھووستھا اک انتراشٹری پائپلائن دی طرحاں ہے، جس لئی سرحداں دے کوئی مائنے نھہیں۔
؟تاں کی “امیجینیشن” دی  اس لڑائی `چ پرتیرودھ دیاں طاقتاں نے سمرپن کر دتا ہے؟

-میرے خیال وچّ اوہ بہت کمزور ستھتی وچّ ہن۔ جو سالاں توں لڑائی لڑ رہے ہن، اوہ سوچ ہی نہیں پا رہے ہن۔ “راج” لڑائی نوں ایہناں تھکاؤ بنا دندا ہے کہ مڑوچار (Rethink)  دے پدھر تے سوچنا مشکل ہو جاندا ہے۔ اتھوں تکّ کہ عدالتاں وی تھکا دندآں ہن۔ لوک ہر طرحاں دی کوشش کر کے ہار جاندے ہن۔ کجھ اپواداں نوں چھڈّ کے دیش وچّ کوئی اجیہی سنستھا نہیں ہے جو ایہہ مندی ہووے کہ اسدا کم  لوکاں دی مدد کرنا ہے۔ نیاں، کلپنا توں باہر دی چیز ہندا جا رہا ہے۔ 28 سال بعد “ہاشمپرا ہتیاکانڈ” دا فیصلہ آیا۔ سارے دوشی چھڈّ دتے گئے۔ ویسے اینے سالاں بعد سزا ہو وی جاندی تاں انیاں ہی کیہا جاندا۔

؟تسیں گورکھپر فلم پھیسٹیول دا ادگھاٹن کردے ہوئے  “گاندھی جی” نوں پہلا “کارپوریٹ سپانسرڈ این. جی. او.” قرار دتا سی۔ اسطے بہت ہنگامہ وی ہویا۔ تہاڈی گلّ دا آدھار کی ہے؟

-آزادی دے انے سالاں بعد ساڈے وچّ عینی کو ہمت تاں ہونی چاہیدی ہے کہ اسیں تتھاں دے آدھار تے اپنی رائے بنا سکیئے۔ میں گاندھی نوں پہلا “کارپوریٹ سپانسرڈ این. جی. او.” کیہا ہے تاں اسدے پرمان ہن۔ اسدی شروع توں ہی پونجیپتیاں نے کویں مدد کیتی، ایہہ سبھ اتہاس دا حصہ ہے۔ اوہناں نے گاندھی دی خاص مسیہائی دکھّ گھڑن وچّ طاقت لگائی۔ گاندھی دیاں لکھتاں پڑھ کے بہت کجھ صاف ہو جاندا ہے۔ دکھنی افریقہ وچّ گاندھی دے کم-کاج بارے سانوں بہت غلط پڑایا جاندا ہے۔ سانوں دسیا گیا کہ گاندھی نوں ریل دے ڈبے وچوں باہر کڈّ دتا گیا، جسدے خلاف اوہناں نے سنگھرش شروع کیتا۔ ایہہ غلط ہے۔ گاندھی نے کدے وی برابری دی گلّ دا سمرتھن نہیں کیتا۔ بلکہ بھارتیاں نوں افریقہ دے کالے رنگ دے لوکاں توں اچا دسیا اتے بھارتیاں لئی وشیش ادھیکاراں دی منگ کیتی۔ دکھنی افریقہ وچّ گاندھی دا پہلا سنگھرش ڈربن ڈاکخانے وچّ بھارتیاں لئی لنگھن لئی الگ توں دروازہ کھولن لئی کیتا سی۔ اوہناں نے کیہا کہ افریکی کالے لوک اتے بھارتی اکو دروازے وچوں کویں لنگھ سکدے ہن۔ بھارتی اوہناں توں اچتم ہن۔ گاندھی نے “بوئر یدھ” وچّ انگریزاں دا کھل کے ساتھ دتا اتے کیہا کہ ایہہ بھارتیاں دا  فرض بندا ہے۔ ایہہ سبھ خود گاندھی نے لکھیا ہے۔
دکھنی افریقہ وچّ اوہناں دیاں سیواواں توں خوش ہو کے ہی انگریز سرکار نے اسنوں “کیسر-اے-ہند” دے خطاب نال نوازیا سی۔

؟اجکل تسیں گاندھی اتے امبیدکر دی بحث نوں نویں سرے توں اٹھا رہے ہو۔ تہاڈا نبندھ “ڈاکٹر اینڈ `د سینٹ” اتے وی کافی وواد ہویا ہے۔
-ایہہ جٹل وشا ہے۔ میں اس بارے بہت وستھار پوروک لکھیا ہے۔ اسدی بنیاد ڈاکٹر. امبیدکر اتے گاندھی دی وچاردھارک ٹکراء وچّ ہے۔ امبیدر شروع توں سوال اٹھا رہے سن کہ اسیں کیہو جہی آزادی لئی لڑھ رہے ہاں۔ پرنتو گاندھی کدے وی جات پربندھ دی آلوچنا نہیں کردے، جو نہ-برابری والے پربندھ دا انجن ہے۔ سبھ نال چنگا ورتاو ہونا چاہیدا ہے، ایہہ کہہ کے گاندھی رک جاندے ہن۔ اوہناں جات پربندھ نوں ہندو سماج دا مہان تحفہ کیہا۔ ایہہ سبھ اوہناں خود لکھیا ہے۔ میں کوئی اپنے ولوں ویاکھیا نہیں کر رہی۔ جدوں کہ امبیدکر لگاتار جاتی اتپیڑن اتے سمبھاوت آزادی دے سروپ بارے سوال اٹھاؤندے رہے ہن۔ پونا پیکٹ توں پہلاں گاندھی دوارا کیتی بھکھ ہڑتال دا نتیجہ اج وی دیش نوں پربھاوت کر رہا ہے۔ اسیں ایہہ  سوال کیوں نہیں اٹھا سکدے کہ، کی ٹھیک ہے تے کی غلط۔ بھارت سرکار دی سہائتا نال ریچرڈ ایٹنبرو نے جو “گاندھی” فلم بنائی اس وچّ امبیدکر دا چھوٹا جا وی رول  نہیں ہے، جو گاندھی دے سبھ توں پربھاوی آلوچک سی۔ جے اسیں اینے سالاں بعد وی بودھک جانچ-پڑتال توں کتراؤندے رہانگے، تاں اسیں بونے لوک ہاں۔ امبیدکر اتے گاندھی دی بحث بے حدّ گمبھیر وشا ہے۔

بھگت سنگھ اتے اسدے ساتھیاں دے وی گاندھی نال کئی متبھید سی۔ پرنتو اوہناں نے وی کیہا سی کہ کسمتواد جہیاں تمام چیزاں دے سمرتھن دے باوجد گاندھی نے جس طریقے دے نال دیش واسیاں نوں جگایا ہے، اسدا بندا مان اسنوں نہ دینا اگھرتگھنتا ہی ہوویگی۔
ہن گلّ شکرگزار ہون جاں نہ ہون توں بہت اگے ودھ گئی ۔ ایہہ ٹھیک ہے کہ گاندھی نے آدھونک ادیوگک سماج وچّ انترنہتّ نعش دے بیجاں دی پہچان کر لئی سی جسنوں شاید امبیدکر نہیں کر سکے ۔ گاندھی دی آلوچنا دا ارتھ ایہہ وی نہیں کہ گاندھیوادیاں نال کوئی ورودھ ہے جاں اوہناں نے الگّ-الگّ کھیتراں وچّ کم نہیں کیتا ۔ نرمدا اندولن دا ترک بہتّ گمبھیر اتے پربھاوی رہا ہے ۔ پرنتو سوچنا ہووےگا کہ ایہہ سفل کیوں نہیں ہویا ۔

اندولناں دے ہنسک اتے اہنسک سروپ دی گلّ وی بیمائنی جاں بےمطلب ہے ۔  ایہہ صرف پترکاراں اتے اکادمک کھیتر دے لوکاں دی بحث دا معاملہ تاں ہے پرنتو جتھے ہزاراں سرکھیا کرمیاں دی حاضری `چ بلاتکار ہندے ہون، اتھے ہنسا جاں اہنسا کوئی مائنے نہیں رکھدی ۔ انج اہنسا دے “پولیٹیکل تھئیٹر” لئی درشک ورگ بہت ضروری ہندا ہے ۔ پرنتو جتھے کیمرے نہیں پہنچ سکدے ، جویں چھتیسگڑھ، اتھے اسدا کوئی ارتھ نہیں رہِ جاندا ۔

سانوں امبیدکر جاں گاندھی نوں ربّ نہیں بندے سمجھ کے ٹھنڈے دماغ نال اوہناں دے وچاراں دے وشلیشن لئی سمیں اتے سندربھ نوں سمجھدے ہوئے پرکھنا ہووےگا ۔ پر ساڈے دیش وچّ حالَ ایہہ ہو گیا ہے کہ تسیں کجھ بول ہی نہیں سکدے ۔ نہ ایہدے بارے نہ اوہدے بارے ۔ سینسر بورڈ سڑکاں تے ہے سرکار وچّ نہیں ۔ ناریوادیاں نوں وی تکلیف ہندی ہے، دلت ورگاں نوں وی، لیپھٹ نوں وی، اتے سجیپکھیاں نوں وی ۔ خطرہ ایہہ ہے، کتے اسیں “بودھک کائراں” دا دیش نہ بن جائیے ۔

؟تسیں نے پونجیواد اتے جات پرتھا نال اکٹھے لڑن دی گلّ کیتی ہے، پرنتو ادھر دلت بدھیجیوی اپنے سماج وچّ پونجیپتی پیدا کرن دی گلّ کر رہے ہن ۔ نال ہی جات نوں ختم نہ کر کے اپنے پکھ وچّ ورتنّ تے وی زور دے رہے ہن ۔ جات نوں “ووٹ دی طاقت” بدلیا جا رہا ہے۔ امبیدکروادیاں دے اس نظرئیے نوں کویں دیکھدے ہو ؟

- ایہہ سبھاوک ہے، جدوں ہر پاسے اجیہا ماحول ہووے تاں اوہناں نوں کویں روک سکدے ہاں ۔ جویں کجھ بدھیجیوی لوک کشمیر جا کے کہندے ہن کہ راشٹرواد بہت خراب چیز ہے ۔ بھرا، “پہلاں اپنے گھر وچّ تاں ایہہ سمجھاؤ ۔ دلت موجودہ ووستھا وچّ اپنے لئی تھوڑھی سپیس خوج رہے ہن ۔ سسٹم وی اوہناں نوں ورت رہا ہے ۔ میں پہلاں وی کیہا ہے “دلت سٹڈیز” ہو رہی ہے ۔ ادھٔین کیتا جا رہا ہے میونسپیلٹی وچّ کنے بالمک ہن، پر اپر کوئی نہیں دیکھدا ۔ کوئی اس گلّ دا ادھٔین کیوں نہیں کردا کہ کارپوریٹ کمپنیاں تے بانیاں اتے مارواڑیاں دا کس قدر قبضہ ہے ۔ جاتیواد دے مشرن نے پونجیواد دے سروپ نوں ہور زہریلہ بنا دتا ہے ۔

؟ تہانوں کتے کوئی امید نظر آؤندی ہے ؟
-میننوں لگدا ہے کہ ہن دنیا دی جو ستھتی ہے ایہہ کسے اک ویکتی دے فیصلے دا نتیجہ نہیں ہے ۔ ہزاراں فیصلیاں دی لڑی ہے ۔ فیصلے کجھ ہور وی ہو سکدے سی ۔ اسے لئی ساریاں چھوٹیاں-چھوٹیاں لڑائیاں دا مہتوّ ہے ۔ چھتیسگڑھ، جھارکھنڈ اتے بستر وچّ جو لڑائیاں چل رہیاں ہن، اوہ مہتوپورن ہن ۔ وڈے باگھاں دے خلاف لڑائی ضروری ہے نال ہی جت وی ضروری ہے تاں کہ “امیجینیشن” نوں بدلیا جا سکے ۔ اجے وی وڈی آبادی اجیہی ہے، جسدے سپنے ختم نہیں ہوئے ہن ۔ اوہ اجے وی بدلاء دی کلپنا وچّ یقین رکھدے ہن ۔

؟دلی دے “نربھیا کانڈ” تے بی. بی. سی. دی ڈاکومینٹری “انڈیاز ڈاٹر” تے پابندی لگی ۔ تہاڈی رائے ؟
-کنی وی خراب فلم کیوں نہ ہووے، چاہے گھرنا پھیلاؤندی ہووے میں بین دے حق `چ نہیں ۔ بین دی منگ کرنا سرکار دے ہتھ وچّ ہتھیار پھڑاؤنا ہے ۔ اسدی ورتوں عامَ لوکائی دے وچار پرگٹاوے دے خلاف ہی ہوویگی ۔

؟مودی سرکار نے اچھے دناں دا نعرہ دتا سی ۔ کی کہونگے ؟
-امیراں دے اچھے دن آئے ہن ۔ کھوہن والیاں دے اچھے دن آئے ہن ۔ بھومی ادھگرہن آرڈینینس ثبوت ہے ۔
؟تہاڈے آلوچک کہندے ہن کہ گاندھی ہن تکّ آر. ایس. ایس. دے نشانے 'تے رہے ہن ۔ ہن تسیں وی اسے سر وچّ بول رہے ہو ؟
- آر. ایس.ایس. گاندھی دی آلوچنا فرقہ پرست نظرئیے توں کردا ہے ۔ آر. ایس. ایس. اعلانیہ  فاشیوادی سنگٹھن ہے جو ہٹلر اتے مسولینی دا سمرتھن کردا ہے ۔ میری آلوچنا دا آدھار  گاندھی دے اجیہے وچار ہن جنہاں نال دلتاں اتے مزدور جماعت دا نقصان ہویا ۔

؟دلی دی عامَ آدمی پارٹی دی سرکار بارے تہاڈا کی وچار ہے ؟
-دلی ودھان سبھا چوناں دا نتیجہ آیا تاں میں وی خوش ہوئی کہ مودی دی فاشیوادی مہم دی ہوا نکل گئی ۔ پر سرکار دے کم بارے کجھ کہنا جلدبازی ہوویگی ۔ صرف بھرشٹاچار دی گلّ نہیں ہے، ایہہ ویکھدے ہاں دوسرے ہور ضروری مدیاں تے پارٹی کی سٹینڈ لیندی ہے ۔

؟اج کلھ کی لکھ رہے ہو ؟
-اک ناول تے کم کر رہیں ہاں ۔ ظاہر طور تے ایہہ دوجا “گاڈّ آف سمال تھنگس” نہیں ہووےگا ۔ لکھ رہیں ہاں کجھ الگ ۔



Leave Your Comment
  Name
  Comment
Note * - Please Enter your link in {} . Example :- {www.suhisaver.org}
  Security Code