ناول
  سِّدھی-سادی گّل
  کاتراں
  خبرسار
  شخص نامہ
  نظریہ
  ادب،کلا ،سنگیت اتے سِنیما
  کاو-شار
  کِتاباں
  ڈوُنگھیاں سوچاں
  کہانی
  نصر
  ہیلتھ-لائن
  جانکاری اتے تکنالوجی










کشمیر وِ چ نسل کُشی: لنتہ ہے ہِندوستان آندرے ولچیک


Posted On :- 13-04-2015

ترجمہ : بُوٹا سنگھ

(آندرے ولچیک لڑائی دے کھیتراں دی لوک پکھی نظریے توں رِپورٹِنگ کرن والا سنسار پرسِدھ پترکار تے لیکھک ہے)

کشمیر وِچ تُہاڈا سواگت ہے! کڑاکے دی ٹھنڈ دی رُت۔ برف نال کجے پہاڑ اتے جھیلاں کنڈھے رُنڈ مرُنڈ رُخ سورج چڑھن ویلے اُداس، پر شان نال سِر اُٹھائی کھڑے نظر آؤدے ہن، عین رنگاں نال چِتری مکمل چینی تصویر ورگے۔

تُہاڈا سواگت کردی ہے، قابض طاقت، ہِندوستان، دِیاں ست لکھ زبردست سُرکھیا طاقتاں دی لِتاڑی قوم۔ کنڈے دار تاراں، فوجی دستیاں، اتے سُرکھیا دستیاں دِیاں تلاشیاں  دی لگاتار موجودگی۔ اوہ وحشت جس دی دھرتی اُپر ہور کِتے کلپنا وی نہیں کیتی جا سکدی!
سواگت کردی ہے امریکہ، اِسرائل اتے ہِندوستان ولوں سانجھیاں فوجی مشقاں دی درڑی دھرتی۔

کشمیر! اجے وی خوبصورت پر سہمیا ہویا۔ مان متا پر لہو لُہان اتے بُری طرح ٹُٹ چُکا۔۔۔۔۔ اجے وی ڈٹیا ہویا، ٹکر لے رہے، مُکت اتے آزاد، گھٹوگھٹ دِلوں!

چار جواک سرینگر وِچ وڈی مسجِد لاگے کھڑھے ہن۔ تِکھے؛ کُد پین، چھوٹ وٹن اتے بھِڑن لئی تیار بر تیار، لوڑ پین ٰتے بھج جان اتے پِچھے ہٹ جان لئی تیار۔ ایہہ سبھ حالات تے مرحص  ہے۔

ٰٰاوہ ساڈیاں ماواں بھیناں نال جبر جناہ کر رہے نے!ٰٰ اِک مُنڈا چیکدا ہے۔ اوہ مینوں اتھرو گیس دے خالی گولے دِکھاؤدے ہن، جو عالم وِچ کئی ہور تھائیں وِکھاواکاریاں نوں تِتر بِتر کرن لئی استعمال کیتے جاندے گولیاں ورگے ہن۔ عام طورتے ایہہ ہوا وِچ سُٹے جاندے ہن۔ اِتھے سُرکھیا طاقتاں ایہہ سِدھے عوام دے سِراں تے سُٹدیاں ہن   ہتیا کرن دی منشا نال۔

کشمیری اِنتی فادا وِچ، بغاوت نوں کُچلن لئی پولیس، فوج اتے نیم فوجی دستے غُلیلاں، بندوقاں، اتھرو گیس دے گولے، جو وی کول ہے، استعمال کر رہے ہن۔

ویڈیو کیمرے وی استعمال کیتے جاندے ہن؛ پتھراؤ کرن والے وِکھاواکاریاں دی فِلم بنا لئی جاندی ہے، پھِر اوہناں نوں گرِفتار کرکے لاپتا کر دِتا جاندا ہے، تے کدے اوہناں نوں جھُکاؤن لئی وحشی تسیہیاں دے ڈھنگ ازمائیں جاندے ہن۔

اِس مُحلے دے مُنڈیاں نوں عام ہی پھڑِھآ جاندا ہے، اتے اوہناں وِچوں زیادہ تر گھٹوگھٹ اِک وار تاں ضرور ہی تشدد دا شکار ہوئے ہن۔

میں اوہناں دے ہتھاں وِچ پھڑے گولیاں دِیاں تصویراں لے رہیا ہاں، ہمیشہ کیمرے نوں اوہناں دے چہریاں توں دُور رکھ کے۔ پر در اصل جواک تاں تصویر کھِچواؤنی چاہُندے ہن: اوہناں نوں ہُن بھے نہیں ہے۔

ایہہ مذاق ہی ہے، کہ اج ٢٦ جنوری ہے، ہِندُوستانی گنتنتر دِیہاڑا۔

"بعد وِچ اسیں اوتھے جاواں گے!  اوہناں نال دو ہتھ کرن! ساڈے نال چلیو!"

اوہ عربی لفظ بولدے ہن! آپنیاں اُگلیاں اُپر آسمان ول کرکے۔ چہریاں تے مُسکان لیاکے، اوہ بہادر تے مرن، شہید ہون لئی تیار ہون دا وِکھاوا کردے ہن۔ پر میں جاندا ہاں کہ اوہناں دے اندر سہم ہے۔ بہُت سالاں توں میری ایہی حالت چلی آ رہی ہے۔۔۔۔ میں بھانپ سکدا ہاں کہ اوہ کِنا سہِمے ہوئے ہن۔

اوہ چنگے بچے ہن۔ مایوس، سنکٹ گرست پر چنگے۔

میں اوہناں نال اقرار کردا ہاں۔ میں آواں گا۔ بعد وِچ: ہمیشہ دی طرح، میں اقرار پُورا کردا ہاں۔

کُجھ دِن بعد نویں دِلی وِچ آپنے سُکھاویں، پُرانی طرز دے گھر وِچ، مہان ہِندُوستانی کشمیری آزاد دستاویزی فِلمساز سنجے کاک، کشمیر اتے اُتر پُورب دوواں وِچ ہِندُوستانی بستیواد بارے چرچہ کردا ہے۔

اسیں دوویں سہمت ہاں کہ کُل عالم نوں، کشمیر دے قبضے دے خوف بارے بہُت گھٹ عِلم ہے، اُتر پُورب بارے تاں بالکُل ہی جانکاری نہیں ہے۔ ہِندوستان اتے پچھم دا جنتک میڈیا اِس دابے، قتل وغارت، تسیہیاں اتے جبر جناہاں دے اصل سُبھاء بارے جانکاری نوں دباؤن بارے اِک سُر ہے۔

وجہ ایہہ ہے کہ برِکس نال دغا کرکے ہِندوستان فوجی سندھیاں تے صحیح پاؤندے ہوئے جدکِہ کھُلھی منڈی دا جاپ کردے ہوئے امریکی سلطنت تے پچھم دے ہور نیڑے سرکدا گیا ہے۔ ہُن ایہہ"خاص رُتبے" اُپر مان کر سکدا ہے، اِنڈونیشیا دی طرح۔ اِس دی حقیقت کُجھ وی ہووے، ایہہ سہِجے ہی اِس نوں ہضم ہو جاوے گا!

شریمان کاک ایہہ وی کہندا ہے کہ اج کل دُکھاں دی عالمی منڈی وِچ مقابلہ سخت ہو گیا ہے۔

میرے ولوں کشمیر وِچ ہِندوستان دِیاں فوجی مُہِماں، اتے اِس دے نال ہی ہِندُوستانی پولیس تے کشمیر وِچ لگائے فوجی افسراں نوں سِکھلائی دین وِچ امریکہ تے اِسرائل دے شامل ہون دا ذِکر کرن تے سنجے کاک جواب دیندا ہے:

"جِتھوں تائیں وحشت دا سوال ہے، اِس پکھوں تاں در اصل ہِندُوستانی پولیس فوج اِسرائل تے امریکہ دوواں نوں کئی چیزاں سِکھا سکدی ہے۔"

سنجے کاک دی مِتر، لیکھکا تے کارکُن ارُندھتی رائے نے مارچ ٢٠١٣ چ ڈیموکریسی ناؤٰٰ اُپر چرچہ وِچ خُلاصہ کیتا سی:

"اج کشمیر دُنیا وِچ سبھ توں ودھ فوجی تعیناتی والا کھیتر ہے۔ ہِندوستان نے اِتھے ٧ لکھ توں اُپر سُرکھیا طاقتاں لگا رکھیاں ہن۔ اتے ٩٠ویاں دے شروع چ لڑائی ہتھیاربند سنگھرش وِچ بدل گئی، تے اودوں توں لے کے ٧٠ ہزار توں اُپر لوک مارے گئے، شاید اِک لکھ توں ودھ نوں تسیہے دِتے گئے، ٨ ہزار توں اُپر لاپتا کر دِتے گئے۔ میرے کہن دا بھاو، اسیں چِلی، پِنوچے بارے تاں بتھیری چرچہ کردے ہاں، پر ایتھے تد۔اد اوس توں کِتے ودھیرے ہے۔ٰٰ

خُود کشمیر وِچ میں ٰٰجمو اینڈ کشمیر کُلیشن آف سِول سُوسائٹیٰٰ نال مِل کے کم کر رہیا ہاں  اِس دے پردھان پرویز اِمروز تے منُکھی ادھیکاراں بارے اِک کھوجکار پرویز ماٹا نال مِل کے۔ دوویں میرے ودھیا مِتر بن گئے ہن۔

در اصل جے۔کے۔سی۔سی۔ایس۔ دا مننا ہے کہ ٩٠ویاں توں لے کے کشمیر وِچ ٧٠ ہزار توں اُپر لوکاں دِیاں جاناں جا چُکیاں ہن، زیادہ تر عام شہریاں دِیاں۔ جو کشمیر وِچ ہو رہیا ہے اوس نوں ایہہ سنستھا سرعام نسل کُشی قرار دیندی ہے۔

شریمان پرویز اِمروز نے اِس لیکھ لئی لِکھیا:

ٰٰ١٩٨٩ توں ہی فوج جنگی جُرم کردی آ رہی ہے کیونکہ اوہناں نوں قانونی کُھل کھیڈ دِتی گئی ہے اتے شاید ہی کدے کِسے فوجی نوں اِنسانیت دے خِلاف جُرماں بدلے سزا مِلی ہووے۔ جمو کشمیر دے فوجیکرن نے زندگی دے ہر پہلو ٰتے اثر پایا ہے اتے مندے بھاگاں نوں کُجھ مثالاں نوں چھڈکے، ہِندُوستانی میڈیا اتے ناگرِک سماج وی فوج نوں سیاسی تے اِخلاقی کُھل کھیڈ دیندا آ رہیا ہے جس بارے ایہناں دا وِشواس ہے کہ فوج صرحد پارلے دہشت واد نال لڑ رہی ہے۔ ہِندُوستانی تے قومانتری میڈیا گِن مِتھ کے لاپتا کر دین دے معاملیاں، وسیع پیمانے تے قبراں، تسیہیاں نوں پُوری طرح نظر انداز کردا آ رہیا ہے۔ٰٰ

جموں کشمیر دے آزادی دے سنگھرش نوں کُچلن لئی، ہِندُوستانی حکومت نے گِنے مِتھے اتے سنستھاگت دمن دا ڈھنگ اختیار کیتا ہے۔ ہتھیاربند سنگھرش نوں بے اثر بناؤن اتے جموں کشمیر دے عوام نوں قابو کرن لئی ٧ لکھ توں اُپر ہتھیاربند طاقتاں لگائیاں ہوئیاں ہن۔ ایہہ عوام اوہ سوینِرنا چاہوندے ہن جس دا وعدہ ہِندُوستانی حکومت نے ١٩٤٨ اتے ١٩٤٩ دے متیاں وِچ سنیُکت راشٹر وِچ کیتا سی۔ ہِندُوستانی راج ولوں جبر باقاعدہ نیتی دا حِصہ ہے۔ ایتھے ہی جُرم موجود ہے، ایتھوں تک کہ نیاں پربندھ وی راج دے انگ وجوں حکومت دے مُفاداں لئی کم کردا آ رہیا ہے نہ کہ جمو کشمیر دے عوام دے ہِت لئی۔

" بین الاقوامی تنظمیاں اتے خاص کرکے پچھمی ناگرِک سماج تے حکومتاں ١١ ستمبر توں پِچھوں اتے اسلام ہوئے تے ہور ہِتاں کارن جمو کشمیر دے حالات نوں اکھوں پروکھے کردے آ رہے ہن۔"

کشمیر وِچ، میں جِتھے وی گیا، جِدھر نوں وی سفر کیتا، ہر پاسے قبضے دِیاں لگاتار، زبردست نِشانیاں نظر آؤندیاں رہیاں: تقریباً ہر تھاں ہی فوج، پولیس اتے نیم فوجی طاقتاں دی عجیب موجودگی توں لے کے ویاپک قبراں تک۔ ہر وڈی سڑک دے نال نال فوج دِیاں بیرکاں دِیاں قطاراں ہن۔ سارِیاں ہی وڈیاں اتے نِکیاں سڑکاں اُپر فوج تے پولیس دے ٹرک دگڑ دگڑ کردے پھِردے ہن۔ تھاں تھاں بے شُمار ناکے اتے تلاشی کیندر بنے ہوئے ہن۔

نِری سِدھی تے وحشی طاقت ہی کشمیر وِچ خُون خرابہ اتے تباہی نہیں کر رہی۔ پرویز ماٹا خُلاصہ کردا ہے کہ ایہہ بے اتھاہ ہِندُوستانی سُرکھیا طاقتاں مقامی سماج ٰچ گھُسپیٹھ کرن تے پاٹک پاؤن ٰچ کامیاب ہو گئیاں ہن۔ جاسوساں تے مُخبراں نے گھُس بیٹھ کر لئی ہے۔ جنگجو یودھیاں نوں مُخبر کہہ کے بدنام کیتا گیا۔ ٹاکرا تحریک کھیروں کھیروں، تے فُٹ دا شکار ہو گئی ہے، اِویں ہی مقامی بھائی چاریاں تے پریواراں وِچ ہویا۔
گھور اسُرکھیا دا بول بالا ہے۔ پہلاں جِنہاں اکھاؤتی کھاڑکواں نوں گرِفتار کیتا گیا سی، اوہناں نوں فون کرکے تفتیشی ادھیکاری دھمکاؤندے ہن: ٰٰچھیتی ہی اسیں تیری بھین نوں چُکاں گے۔ٰٰ

اِتھے تسیہیاں دی وحشت کِسے حِساب نال وی کلپنا توں باہری ہے۔ میں کُل عالم وِچ بے شُمار یُدھ کھیتراں دی پتہ نہیں کِِنی وار چھان بین تے رِپورٹ کیتی ہے، میرا واہ لوں کنڈے کھڑے کرن والی وحشت نال پیندا رہیا ہے۔ پر، کشمیر وِچ مینوں جو پتہ چلیا اوس بھیانک توں بھیانک وحشت نوں وی مات دے دیندا ہے۔

آدھونِک اتہاس وِچ، کشمیر اندر ہِندُوستانی سُرکھیا طاقتاں دی بے رحمی دا مقابلہ صِرف ١٩٦٥ وِچ اِنڈونیشیا وِچ ڈھاہے ظُلماں اتے پُوربی تِمور وِچ اِس ولوں کیتی نسل کُشی، اِسے طرح پاپوآ وِچ نسل کُشی جاں کانگو دے جمہوری گنراج وِچ روانڈا اتے یُگانڈا دِیاں طاقتاں دی وحشت نال کیتا جا سکدا ہے۔ جاں پھِر خُود امریکی سلطنت ولوں ہِند چین وِچ سِدھی قتل وغارت نال۔

ایہہ حیرت ناک نہیں کہ ہِندوستان اتے اِنڈونیشیا دوویں پچھم دے گاہک راج ہن، جِنہاں نوں ٰجمہوریتٰ اتے ٰسہِن شیلتاٰ دِیاں مِاتلاں دسیا جاندا ہے۔

"ہِندوستان انھا، دھونس باز اتے درِندا ہے"، سرینگر شہر دے باہروار پرویز اِمروز دے گھر مینوں دسیا جاندا ہے۔

پُوری طرح روائتی کشمیری رِواج مطابق بہُت سارے لوک پھیرن ہیٹھ پُرانے زمانے دِیاں نِگھ دین والیاں کانگڑیاں ٹِکائی بھُنجے لتاں پساری بیٹھے ہن۔ اسیں چاہ پی رہے ہاں۔ جِتھوں تائیں اِس بیٹھک دا سوال ہے، میں محض اِس لیکھ وِچ ذِکر کیتے جے۔کے۔سی۔سی۔ایس۔ دے دو جنیاں نوں ہی اصل ناواں توں جاندا ہاں۔ باقی دے اِس لتاڑی ہوئی دھرتی دی طرفوں کم کر رہے ہن، پر جے اوہ سرعام آپنی پچھان نشر کردے سن تاں قومانتری سنستھاواں اتے پریس ایجنسیاں وِچ اوہناں نوں آپنیاں پوزیشناں نال سمجھوتہ کرنا پینا سی۔

اوہناں ساریاں نے، راہنُمائی کرکے، حالات بیان کے، سنپرک تے جانکاری دے کے میری مدد کیتی۔ اوہ آپنی پچھان نہ دسے جان دی شرط ٰتے گل کرن دے چاہوان سن، اتے ایہہ صاف سی کہ اوہناں دے دِل تے وفاداریاں کِس دِھر نال سن:

ٰٰجدوں فلسطین دا سوال آؤدا ہے تاں ہِندُوستانی بہُت اِخلاق پریمی ہُندے ہن۔۔۔۔ حالانکہ پردھان منتری مودی دے ہِندوستان نوں پچھم دے ودھیرے توں ودھیرے نیڑے لے جان نال ایہہ وی بدل رہیا ہے۔ امریکہ اتے اِسرائل اِتھے ٰٰدہشت واد ورودھی سِکھلائیٰٰ وِچ ڈونگھے طور ٰتے شامل ہن۔ بے شُمار فوجی تے پولیس افسر امریکہ، یورپی یونیئن اتے اِسرائل وِچ سِکھلائی لے رہے ہن۔ پولیس ادھیکاری ہوائی اُڈاناں پھڑھکے بدیشاں نوں جا رہے ہن۔ ہِندُوستانی فوج، امریکی اتے اِسرائلی طاقتاں مِلکے باقاعدہ جنگی ابھیاس کر رہیاں ہن، مُکھ طور ٰتے پاکستان لاگے لداخ دے علا قے وِچ۔ٰٰ

ٰٰدر اصل لداخ اِسرائلیاں وِچ بہُت ہی ہرمن پیارا ہے۔ ہر سال ٢٠ توں ٣٠ ہزار اِسرائلی سیلانیاں وجوں، جاں ہور دُوہری حییت  وِچ ایتھے آؤندے ہن۔ٰٰ

ٰٰاِسرائلی بستیاں دے خیال تے ڈھنگ اِتھے وسیع پیمانے تے استعمال کیتے جاندے ہن۔ پر ایتھے اوہناں نوں ٰٰہور مانجیا سنواریاٰٰ جاندا ہے۔ ہِندُوستانی راج ٰٰنسلی بھیدبھاو دِیاں اِسرائلی نیتیاں نوں چار چن لا رہیا ہے۔ٰٰ

ایتھے ہر کوئی سہمت ہے کہ کشمیر وِچ وحشت فلسطین توں کِتے زیادہ ہے:

ٰٰاِسرائلی طاقتاں دی وحشت لُکی چھِپی نہیں: پُوری طرح شریآم ہے۔ فلسطینی عوام دے خِلاف ہر کاروائی لِکھتی رِکارڈ ٰچ درج ہُندی ہے۔ بدیشاں ٰچوں، تے مُلک دے اندروں وی اِسرائلی کاروائیاں دی لگاتار نُقطہ چینی ہُندی رہندی ہے۔ مُلکاں دے وڈے گُٹ، ایتھوں تک کہ یورپی یونیئن وی، فلسطین دی آزادی دی منگ کر رہے ہن؛ کشمیر دا معاملہ وکھری طرح دا ہے: ساڈی اِنتیپھادا دی باقی عالم نوں کوئی جانکاری نہیں ہے۔ ساڈے گھٹوگھٹ ٨٠٠٠٠ ہزار لوک پہلاں ہی مارے جا چُکے ہن۔ لکھاں دے حِساب لوکاں نوں تسیہے دِتے گئے ہن۔ پر اِس بارے بدیشاں نے تقریباً مکمل خاموشی دھاری ہوئی ہے۔ٰٰ

فلسطین اتے کشمیری ٹاکرے اتے اوہناں دے آزادی تے وکھری ریاست دے نِشانے درمیان اُگھڑویناں سمانتاواں ہن۔ نویں دِلی توں میرے مِتر سنجے کاک ولوں بنائیاں بہُت ہی مشہور فِلماں وِچوں اِک دا ناں ہے ٰٰجشنِ آزادی   اسیں آپنی آزادی دے جشن کیویں مناؤندے ہاںٰٰ، اتے ایہہ عین وِشے دے مطابق ہے۔ سنجے نے اِک کتاب دا سمپادن وی کیتا: جدوں تک مینوں میری آزادی نہیں مِلدی   کشمیر وِچ نواں اِنتیپھادا (٢٠١١)۔
کُپواڑا۔ پہاڑی اُپر ویاپک قبراں نظر آ رہیاں ہن۔

جس وقت اسیں اِتھے پہُنچے، قصبہ پُوری طرح بند ہے۔ ہِندُوستانی طاقتاں ولوں مقامی عوام دی قتل وغارت دی ٢١ویں برسی ہے۔ دو دہاکے توں ودھ سماں ہو گیا، جدوں عوام نے ہِندُوستانی قبضہ ختم کیتے جان دی منگ کیتی تاں ٢٧ بندیاں نوں بے رحمی نال قتل کر دِتا گیا سی۔

ٰٰایتھے، بہُت سارے لوک ٰٰلاپتا کر دِتے گئےٰٰ؛ اوہناں نوں اکھؤتی مقابلیاں ٰچ مار دِتا گیا سی۔ ایہہ کئی موقعیاں ٰتے ہویاٰٰ، پرویز ماٹا خُلاصہ کردا ہے۔ ٰٰبے شُمار وڈھیاں ٹُکیاں لاشاں مقامی ہسپتالاں وِچ آؤندیاں رہیاں؛ کئیاں دِیاں لتاں نہیں سن، ایہہ تسیہیاں دا ظاہرا نتیجہ سی۔ٰٰ

اِک رُخ دے نال جنگال کھادے سٹیرچر کھڑے کیتے ہوئے ہن۔ مینوں دسیا گیا کہ ایہہ ہسپتال توں اوہناں ویاپک قبراں تک لاشاں ڈھون لئی استعمال کیتے جاندے سن۔ سُرکھیا طاقتاں ولوں جنگل توں لیاندیاں جان والیاں لاشاں لگاتار ایتھے آؤندیاں رہیاں۔

پُوری پہاڑی اُپر وسیع پیمانے ٰتے قبراں بنیاں ہوئیاں ہن، کُجھ تاں عین سکول دے نال ہن، جو چوٹی ٰتے بنایا گیا ہے۔

مینوں دسیا گیا، ٰٰسُرکھیا طاقتاں ولوں لاشاں نوں ٰبے پچھان بدیشی دہشتگرداں دِیاں لاشاں قرار دے دِتا جاندا سی۔ پر بدیشی تاں پہلاں ہی شناخت دا اِک رُوپ ہے، کی نہیں ہے؟ٰٰ اوتھے ٧٠٠٠ بے پچھان جنتک قبراں ہن۔

٧ لکھ تدقاد ٰچ مضبوط سُرکھیا طاقتاں دو تِن سو سرگرم مُجاہِدیناں، جنگجواں نال لڑ رہیاں ہن۔
مُکھ طور ٰتے بے قصور راہگیراں جاں دُور دراز علا قیاں وِچ پینڈوآں دے قتل ہی ٰلڑائیٰ ہن۔ پھِر ایہناں لاشاں نوں ٰٰمُقابلے وِچ مرےٰٰ مُجاہِدیناں دِیاں لاشاں کہہ دِتا جاندا ہے۔ سِٹہ ایہہ ہے کہ اِس نال وسیع فوجی کاروائیاں اتے بجٹ نوں ٰٰواجبیتٰٰ مِل جاندی ہے۔

ٰٰلڑائیٰٰ وِچ کِسے نوں وی تسیہے دینا شامل ہے جس بارے مُجاہِدیناں ہون دا شک ہووے جاں اوس اُپر مُجاہِدیناں نال سبندھت جاں اوہناں دا حمایتی ہون دا ٰٰدوشٰٰ ہووے؛ بھاو جس کِسے بارے وی سُرکھیا طاقتاں ایہہ شناخت مِتھ لیندیاں ہن۔

کُپواڑا وِچ ٰٰدسخطٰٰ وجوں مشہور تسیہیاں وِچ لتاں جاں اُگلاں وڈھ دینا شامل ہے۔ پاکستانی صرحد نال لگدے اِس علا قے وِچ تسیہے دین والے ینتر اتے ڈھنگ بہُت وسیع قِسم دے ہن۔

تسیہیاں دے وس پین والیاں دِیاں چھاتیاں نوں گرم سِکیاں نال لوہیا جاندا ہے، اتے گُپت انگ نوں بِجلی دا کرنٹ لگایا جاندا ہے۔ پتالُو لوہ دِتے جاندے ہن۔ چھت نال پُٹھے لٹکاکے گُدا وِچ شراب دِیاں بوتلاں دھک دِتیاں جاندیاں ہن۔ لتاں نکارا کرن لئی لکڑ دے بھاری رولر ورتے جاندے ہن۔ بندِیاں دے پیراں وِچ کِلاں ٹھوک دِتیاں جاندیاں ہن۔ جِنہاں دے جِسم اُپر ادھے چن کھُنوائے گئے ہون، اوہناں نوں گرم زنبوراں نال نوچ کے مِٹایا جاندا ہے۔

جے کوئی عورت گرِفتار کیتی جاندی ہے، ایہہ لگ بھگ  تے ہے کہ اوس نوں دِتے جان والے تسیہیاں وِچ سموہک جبر جناہ شامل ہووےگا۔

پُورے کشمیر وِچ مرد بندِیاں نال بدپھیلی وی عام ہے۔

نِشچے ہی، ایہہ سارا کُچھ ٰآپ مُہاراٰ ورتارا نہیں ہو سکدا۔ صاف طور ٰتے ایہہ طے شدہ نمونے مطابق ہوندا ہے۔ سُرکھیا طاقتاں جو کُچھ کر رہیاں ہن اوہناں نوں ایہہ کرن دی سِکھلائی دِتی جاندی ہے۔ راج ولوں اِک نواں، گھور وحشی گروہ کھڑا کیتا گیا ہے۔ اِس نوں ایس۔او۔جی۔ (سپیشل اوپریشن گروپ) کیہا جاندا ہے، ایہہ مُکھ طور ٰتے مُجاہِدیناں نال ٹکراں وِچ مارے گئے پُلسیاں اتے فوجیاں دے ٹبراں دے بچیاں نوں لے کے بنایا جاندا ہے۔ ایہہ جس طرح دے ڈھنگ استعمال کردے ہن اوس دی کلپنا سہِجے ہی کیتی جا سکدی ہے۔

ٰٰتسیہیاں اتے جبر جناہ دے زیادہ تر معاملیاں نوں کِتے درج ہی نہیں کیتا جانداٰٰ، پرویز نے خُلاصہ کیتا۔ ٰٰپر اِکلی میری جتھیبندی نے پہلاں ہی تسیہیاں دے ٥٠٠٠ دے قریب معملیاں نوں لِکھتی رُوپ دِتا ہے۔ مِٽال وجوں، اِک باپ دا سِر اوس دے خوف نال سہِمے پریوار دِیاں اکھاں ساہمنے قلم کر دِتا گیا۔ٰٰ

میں اوس نوں روک دیندا ہاں، گھٹوگھٹ کُجھ پل لئی۔ میں جو آلے دوآلے دیکھیا ہے، تے جو مینوں دسیا گیا ہے اوس نوں برداشت کرن لئی تھوڑا وقت چاہیدا ہے۔

اسیں ہور اگے، پاکستان دی سرحد ول جا رہے ہاں۔ اِتھے سچیوں ہی ہریاول ہے   ہریاول اتے لوہڑے دی خوبصورتی۔ برف نال کجے لمے لمے پہاڑ، نِچھوہ جھیلاں تے گُپھاواں۔ میں ڈرائیور نوں رُکن لئی کہندا ہاں؛ مینوں کُجھ تازی ہوا دی لوڑ ہے۔ میں اگے جس تھاں جان توں ڈردا ہاں جِتھے مینوں پھِر وی جانا ہی پینا ہے اوتھے پہُنچن لئی مینوں کُجھ طاقت جُٹاؤن خاطر اِس علی شان نظارے نوں دیکھن دی لوڑ ہے۔

اسیں دو پِنڈاں ول جا رہے ہاں: کُنن تے پوش پُرا

ایتھے ٢٣ فروری ١٩٩١ نوں ہِندُوستانی فوج نے کُنن نوں گھیرا پایا، اتے ١٣ سال توں ودھ عمر دے سارے مرداں نوں گرِفتار کر لیا۔ اوہ آپنے واہناں وِچ تسیہے دین والے ینتر نال لے کے آئے سن، اتے جہڑاے تسیہے اوہناں نے دِتے اوہ بھیانک سن۔

اسیں گڈی اِک پاسے لگا لیندے ہاں اتے مینوں اِک گھر دے اندر لِجایا جاندا ہے۔

ایہہ اِک روائتی، بہُت ہی صاف سُتھرا گھر ہے۔ اسیں جُتیاں لاہ لیندے ہاں۔ بیٹھک وِچ دو بندے پہلاں ہی کندھاں نال ڈھو لگائی نرم سِرہانے لے کے بیٹھے ہن۔ تیجا جنا تھوڑا بعد وِچ آؤندا ہے۔

اسیں اِتھے تسیہیاں بارے چرچہ کرن نہیں آئے۔ ایہہ سموہک جبر جناہ ہے جس بارے مینوں دسیا جاوےگا۔
پر پہلاں، اوہ بندے آپ بیتی چھوہ لیندے ہن۔ اوہناں وِچوں اِک گل توردا ہے:

"فروری دا مہینہ سی اتے کافی رات ہو چُکی سی؛ باہر کڑاکے دی ٹھنڈ سی۔ ایہہ سبھ کُچھ رات دے ١١ وجے شروع ہویا اتے تڑکے چار وجے تک وی بند نہیں ہویا۔ سارے مرداں نوں گھراں توں باہر کڈھ کے کڑاکے دی ٹھنڈ وِچ لِجایا گیا۔ سانوں ساریاں نوں الف ننگے کرکے برفیلی ہوا وِچ کھڑے کر دِتا گیا۔ چار چفیرے تِن تِن فُٹ اُچی برف جمی ہوئی سی۔ اوہناں نے ساڈے وِچوں سو جنیاں نوں تسیہے دِتے؛ ٤٠ ٥٠ نوں تاں بہُت بُری طرح تسیہے دِتے گئے۔ اوہناں نے بِجلی دا کرنٹ لایا، پانی وِچ لال مِرچاں گھول کے اوس وِچ ساڈے سِر ڈُبو دِتے۔ٰٰ
کمرے وِچ کوئی عورت نہیں ہے؛ نہ ہی گھر دے لاگے چاگے کوئی عورت نظر آؤندی سی۔

اِک ہور بزُرگ نے دسنا شروع کیتا، تاں میں اکھاں پھیر لئیاں۔ ایہہ سارا کُچھ بہُت ہی بے چین کرن والا سی، اتے مینوں پتہ سی کہ تقریباً پنجھی سال پہلاں دی اوہ خوفناک رات بیان کرن لئی ایہناں بندیاں نوں کِنا جِگرا اتے من کرڑا کرنا پیا ہووےگا۔

"گھراں وِچ عورتاں اتے کُڑیاں نوں ہی چھڈیا گیا سی۔ اوہ اِکلیاں اتے نیاسریاں سن۔ فوجیاں وِچوں ٢٠٠ دے قریب گھراں وِچ جا وڑے، گھر پرتی ٥ توں لے کے ١٠ تک۔ اوہناں کول شراب دِیاں بوتلاں سن۔ اوہ شراب نال ڈکے ہوئے سن۔ ایہہ سارا کُچھ اِنج ہی وِیوتیا ہویا سی۔ٰٰ

ہُن اوہ سارے اِک دُوجے توں اگے ہو کے دسن لگے:

"عورتاں نال جبر جناہ کیتے گئے۔ اوہناں سارِیاں نال ۔۔۔۔ اتے محض عورتاں نال ہی نہیں، سگوں ٦ توں لے کے ١٣ سال دِیاں کنیاواں نال وی۔۔۔۔اوہناں دے کپڑے پاڑ دِتے گئے، اوہناں نوں بے عزت، تے ذلیل کرکے پھِر جبر جناہ کیتے گئے۔ٰٰ

فوجی عورتاں اُپر چیک رہے سن: "حرام زادیو تُسیں کھاڑکواں دی مدد کردیاں ہو، کردیاں ہو نہ؟"

ایہہ ہِندُوستانی فوجیاں ولوں کیتا گیا، اتے ہِندوستان وِچ، ایہہ عام ہی ہوندا ہے؛ جبر زناہ اِس کُکرم نال ختم نہیں ہو جاندا۔ کُکرم دی درِندگی باقائدگی نال ایسی ہُندی ہے جو بیان نہیں کیتی جا سکدی؛ اِس وِچ تِکھیاں چیزاں، جنگالیاں راڈاں، کُجھ وی دھکنا شامل ہے۔

"ساڈیاں بہُت سارِیاں عورتاں بُری طرح لہو لُہان سن۔ کئی تاں ٤ ٥ دِن بے ہوش رہیاں،" ایہہ مینوں اوہناں تِن پتیاں نے دسیا جِنہاں دِیاں گھروالیاں اوس بھیانک رات دے قہر "چوں گُزریاں سن۔

"اوہناں وِچوں اِک عورت دے چار دِن پہلاں ہی بچہ ہویا سی۔ بچہ آپنی ماں نوں چِنبڑیا ہویا سی جدوں فوجی اندر وڑے۔ پہلاں اوہناں نے بچہ اوس توں کھوہ کے ماریا، پھِر ماں نال سموہک جبر زنا کیتا۔۔۔۔۔"

"اوہناں نے اِک نہ بالغ کُڑی نوں تسیہے دِتے اتے اوس نال جبر زناہ کیتا۔ اوس دی لت توڑ دِتی۔ بعد وِچ اوہ مر گئی۔۔۔ٰٰ

"کُجھ عورتاں نوں کئی سال عِلاج کراؤنا پیا، کیونکہ اوہناں دِیاں گُدا بُری طرح پھٹ گئیاں سن۔ٰٰ

اوس رات جو کُچھ ہویا اوس دے سِٹے وجوں ٥ عورتاں مر گئیاں۔

اوس پِنڈ دے دو پُلسیے سن، جِنہاں نے پھٹڑ عورتاں نوں سہارا دین دا یتن کیتا۔ بعد وِچ اوہ اگے آ کے گواہی دین لئی وی تیار سن۔ اوہناں وِچوں اِک نوں گولی مارکے مار دِتا گیا   قتل کر دِتا گیا۔

مینوں دسیا گیا کہ ٤٠ عورتاں اگے آئیاں اتے گواہیاں دِتیاں۔ ایہہ ویاہِیاں عورتاں سن۔ نہ بالغ، ان ویاہیاں کُڑیاں دی شناخت نشر نہیں کیتی گئی۔ پر پھِر وی، بعد وِچ کُنن دی تقریباً کِسے مُٹیار نوں ویاہیا نہیں جا سکیا۔ کلنک بہُت وڈا سی اتے علا قے دا کوئی وی پینڈو جبر زناہ پیڑت نال ویاہ کراؤن لئی تیار نہیں ہویا۔

پرویز نے خُلاصہ کیتا کہ دُور دراز ضلعیاں، سرحدی علا قیاں وِچ جبر زناہ اجے وی ہو رہے ہن، جِتھے عوام فوج دے رحم کرم ٰتے ہے۔ ٰٰاجے وی، جبر زناہ نوں جنگ دے ہتھیار وجوں استعمال کیتا جاندا ہے،ٰٰ اوہ کہندا ہے۔

کُنن اُپر قہر ڈھاؤن دے جُرم ٰچ ہُن تک اِک وی فوجی نوں سزا نہیں دِتی گئی۔

ساڈے اوتھوں تُرن توں پہلاں جبر جناہ پیڑتاں ٰچوں اِک دے پتی نے خُلاصہ کیتا:

ٰٰایہہ شروع دی گل ہے۔۔۔۔ پھِر بہُت سارے ہور خوفناک واقعے ہوئے۔ اسیں ہِندُوستانی قانون پربندھ دا سہارا لے کے، قاعدے انوسار چاراجوئی کرن دا جتن کیتا۔ پر تقریباً اِک چوتھائی صدی گُزر جان توں بعد وی، کوئی نیاں نہیں ہو رہیا۔ ایتھے قانون صِرف قصوروار نوں بچاؤندا ہے۔ کشمیر دے فوجیکرن نے ساڈیاں زندگیاں برباد کر دِتیاں! ہُن تاں اسیں بس ایہی چاہندے ہاں کہ تقدیر ساڈی مُکتی کروا دیوے! ساڈے لئی ایہہ سبھ اِک خوفناک صدمہ سی۔ ایتھوں تک کہ دُوجے پِنڈاں دے جواک وی سانوں ساڈیاں عورتاں تے کُڑیاں دے مِیہنے ماردے ہن: ٰٰاوئے، تُسیں اوس پِنڈ دے ہو جِتھوں دِیاں سارِیاں عورتاں نال جبر زنا ہوئے سن!ٰٰ

ایہہ اوہناں درڑھ کشمیریاں نوں مِلن دا اِک نِمانا جیہا تجربہ سی جِنہاں نے میرے اگے آپنے دِل کھول دین دا من بنا لیا سی۔

جدوں اوہناں نے گل مُکائی، تاں اسیں کُنن توں پوش پورا نوں چل پئے۔ اوہ میرے نال کُھل گئے سن۔ اوہناں نے مینوں پِنڈ دے مرداں تے عورتاں دِیاں تصویراں لین دی اِجازت دے دِتی۔ مینوں قبول کر لیا گیا سی۔

جدوں اسیں گڈی سرینگر دے راہ پا لئی، تاں کار وِچ لمی خاموشی چھائی ہوئی سی۔ پھِر میں اِس نوں توڑیا:

ٰٰپرویز؟ٰٰ

ٰٰہوں؟ٰٰ

ٰٰایہہ تتھ کہ اوہ کُڑیاں اتے عورتاں دا مذاق اُڈاؤندے ہن۔۔۔۔ٰٰ میں گل توری۔

میں جاندا سی کہ اوہ وی ایہی سوچ رہیا سی۔

ٰٰکیہ تُسیں جبر جناہ دی پیڑت نال ویاہ کراؤگے؟ٰٰ اوس نے پُچھیا۔

ٰٰجے میں اوس نوں محبت کردا ہوواں، پھِر ضرور کراواں گا۔ٰٰ

ٰٰتینوں بھروسہ ہے؟ٰٰ

ٰٰبالکُل،ٰٰ میں کیہا۔

ٰٰایتھے آ کے ساڈا سبھیاچار فیل ہویا ہےٰٰ، اوہ بولیا۔ اتے اودوں میں جانِیا، کہ اوس نے وی ایہی کرنا سی۔

میں اوس نوں پُوربی تِمور دے اِرمیرا شہر وِچ جنتک جبر جناہ کانڈ بارے دسیا۔ ایہہ اِنڈونیشیا دی فوج نے کیتا سی   عین کشمیری پِنڈ کُنن ورگا منجر سی۔

اودوں میں پُوربی تِمور وِچ غیرقانونی کم کر رہیا سی۔ مینوں گرِفتار کر لیا گیا اتے تسیہے دِتے گئے۔ اوتھے کدے وی کِسے قصوروار نوں جبر جناہ جاں قتل کرن دی سزا نہیں مِلی۔ پُوربی تِمور دی نسل کُشی لئی سِدھے طور ٰتے ذمہ وار بہُت سارے بندے ہُن اِنڈونیشیا وِچ راج کر رہے ہن۔

جدوں اسیں کُپواڑا لنگھ آئے، کار وِچلا مِزاج وِلکھن طور ٰتے بدل گیا۔

ٰٰمیں تینوں دسنا نہیں سی چاہوندا، پر سمبھاوناواں ایہہ سن کہ کُپواڑا پہُنچن توں پہلاں سانوں روکیا جا سکدا سی، پُچھ گِچھ ہو سکدی سی اتے پھِر ۔۔۔۔ٰٰ

میں سمجھ گیا۔

پر ہُن ٰٰسبھ ٹھیک ٹھاک سیٰٰ۔

کُپواڑا توں جِنا دُور اسیں نِکلدے جا رہے سی، اونا ہی ودھیرے محفوظ ہُندے جا رہے سی؛ ہُن تک اسیں آپنے سفر نوں جائز ٹھہراؤن لئی بہُت سارِیاں دلیلاں گھڑ لئیاں سن۔ میں کار دے شیشے وِچوں دی کُجھ فوجی اتے نیم فوجی کیمپاں دِیاں تصویراں کِھچ لئیاں۔

پھِر میں ڈرائیور نوں گڈی روکن لئی کیہا۔ میں پیشاب کرنا سی۔ اوس نے اِک کشمیری سیب دے خوبصورت باغ دے لاگے بریک لگائی۔

میں کار وِچوں اُتریا اتے پہلے رُخ ول نوں تُر گیا؛ تازہ ہوا اتے خوبصورت پینڈو علا قہ، اتے ایہہ کُجھ۔۔۔۔۔ پھِر میں اوس نوں کھڑا دیکھ لیا؛ ادھا کُو اوہلے لُکیا اِک فوجی، مشینگن چُکی، تیار بر تیار۔ میں نابری نال اوس ول دھار ماری۔ پھِر میں اوس دا مذاق اُڈاؤندیاں سلوٹ ٹھوکیا۔ اوس دے چہرے ٰتے مُسکراہٹ وی نہیں آئی، بس سیب دے رُخ تھلے ڈُن بٹا بنیا جھاکدا رہیا۔

میں ششوپنج وِچ سی کہ کشمیر وِچ ہِندُوستانی فوجی زیادہ ہن، جاں سیب دے رُکھ؟

میں ٹکر لین والے لڑاکیاں لئی مشہور سوپور شہر وِچ شریمان حسن بھٹ دے گھر گیا۔

شِری بھٹ اوہناں وِچوں اِک سی، پر اوس نوں گرِفتار کر لیا گیا اتے بہُت وار وحشی تسیہے دِتے گئے، اتے اوس نے سرگرمی نوں الوداع کہہ دِتی۔

سُرکھیا طاقتاں نے اوس دے دوویں پُت مار دِتے۔ عین اوسے طرح، دوویں اودوں مارے گئے جدوں اوہ پندراں سال دے ہوئے سن۔
اوس دا اِک پُت ٢٠٠٦ ٰچ اِک دُوکان توں دودھ لین گیا سی، اِک سُرکھیا مُلازم نے آپنی بھجی جاندی کار وِچوں اوس نوں چھاتی وِچ گولی مار کے ڈھیر کر دِتا۔ دُوجا پُت ٢٠١٠ ٰچ اودوں ماریا گیا، جدوں کُجھ جواک پتھراؤ نال ٹاکرا کرن لگ گئے، وٹے ماردیاں اوہ گھِر گیا تے سہِمکے دریا وِچ چھال مار دِتی۔ پولیس نے جہڑوا وی کوئی پانی وِچ دِسیا اوس اُپر اتھرو گیس دے گولے سُٹنے شروع کر دِتے۔ اِک اوس دے سِر وِچ جا لگیا، تے اوہ تھائیں مُک گیا۔

ٰٰمیں دوشیاں نوں جاندا ہاں، میں جاندا ہاں کہ اِنچارج افسر کون سی،ٰٰ شریمان بھٹ کہندا ہے۔ اوس نے شِکایت درج کراؤنی چاہی، پر پولیس نے معاملہ درج کرن توں نہ کر دِتی۔

ٰٰاِنچارج افسر یو۔این۔ امن فوج وِچ شامل ہون جا رہیا سیٰٰ، پرویز کہندا ہے۔ ٰٰہِندوستان اکرا اوہناں لوکاں نوں یو۔این۔ وِچ بھیجدا ہے جہڑڈے کشمیر وِچ لڑدے ہن۔ ایہہ مُلک لئی اِک وڈی پیسہ بناؤن والی مشین ہے۔۔۔۔مر میری جتھے بندی نے اوس دا پتہ لا لیا، اتے اوسدے جُرماں بارے یو۔این۔ نوں وِستارت ثبوت بھیج دِتے۔ اوس پِچھوں، اوس دی عرضی خارج ہو گئی۔ٰٰ

دراصل میں ہِندُوستانی یو۔این۔ ٰامن فوج ٰ نوں کانگو جمہوری گنراج وِچ گوما اندر کاروائی دوران دیکھیا سی، جِتھے یو۔این۔ ایچ۔سی۔آر (شرنارتھیاں لئی یو۔این۔ ہائی کمیشنر) دے سابقہ مُکھی ماساکو یونیکاوا نے ہِندُوستانی ٰشانتی سینِک دستےٰٰ ولوں کیتیاں بہُت سارِیاں غیرقانونی کاروائیاں میرے دِھیان وِچ لیاندیاں سن۔

پھِر شیرمان بھٹ تے میں جہلم دریا دے کنڈھے جا کھڑے۔

ٰٰایہہ بہُت دُور پاکستان تک جاندا ہے،ٰٰ اوس نے ہؤکا لیا۔

جس بھیانکتا وِچوں شیرمان بھٹ گُزریا ہے اوس دے باو جود اوہ دیالو، سجن پُرش ہے۔

میں اوس نوں پُچھیا کی اوہ سوچدا ہے کہ کِسے وقت کشمیر آزادی حاصل کر لوے گا۔

ٰٰ٨٠ فیصد کشمیری عوام آزادی چاہُندے ہنٰٰ، اوس کہندا ہے۔ ٨٠ فیصدی بہُت زیادہ ہُندی ہے، ہے کہ نہیں؟ٰٰ

مینوں اوہ جگہ دِکھائی جا رہی ہے جِتھے ١٩٩٣ ٰچ بی۔ایس۔ایف۔ ولوں پُورا علا قہ تباہ کر دِتا گیا سی۔ اودوں ٥٣ لوک مارے گئے۔ سن۔

بعد وِچ، اسیں ادھی رات نوں اِک گھر جاندے ہاں جِتھے کُچھ دِن پہلاں ہی ہِندُوستانی سُرکھیا طاقتاں اتے مُجاہِدیناں درمیان لڑائی ہوئی سی۔

سوپور اجے وی لڑ رہیا ہے۔

پر اوتھے بھے دا عالم ہے۔ ٹھنڈ ہے؛ ہر پاسے خوف ہے۔

کئیاں نے مینوں دسیا کہ ہُن لوک مُڈھلیاں لوڑاں دی سپلائی دی تھُڑ دے خِلاف روس پرگٹاؤن توں وی تریہندے ہن۔ کِسے نوں لاپتا کر دینا معمولی گل ہے۔

مینوں دسیا گیا کہ ایتھے ہِندُوستانی طاقتاں نوجواناں نوں ٹاکرے توں پاسے رکھن لئی شراب تے ہور نشیاں ٰتے لاؤن دے یتن کر رہیاں ہن۔

پر ہور کہندے ہن: اِس شہر، سوپور، وِچ عوام دے اِرادے درڑھ ہن۔ اوہ ٹکر لیندے ہن۔ ایتھے اوہ سرگرم ہن۔ ایہہ شہر وڈیاں شخصیتاں پیدا کردا ہے! لوک جو گوڈے نہیں ٹیکدے! ہِندُوستانی طاقتاں اِس نوں ٰٰنِکا پاکستانٰٰ کہندیاں ہن۔

کیہ اینی وڈی جابر طاقت نوں سچیوں ہی ہرایا جا سکدا ہے، جے ہاں تاں کیویں؟

ایہہ اودوں ہے، اِتھوں تک کہ سوپور وِچ؛ اِتھوں تک کہ ادھی رات نوں، اِک اوس گھر دے ساہمنے جِتھے پِچھے جہے اصلی لڑائی ہو کے ہٹی سی، ہر کوئی حقیقت پسندہو جاندا ہے:

ٰٰصِرف بین الاقوامی دباء مدد کر سکدا ہے!ٰٰ

اِک سمے بندہ غیرکانونی ہتیاواں، لاپتا کر دین، تسیہیاں اتے جبر جناہاں دے وِستاری اتے دستاویزی ویروے سُن کے اک جاندا ہے، دِماغ تقریباً سُن ہو جاندا ہے۔

اِک سمیں ٰتے جاکے مینوں اِک ایسے بندے بارے ثبوتاں دے رُو ب رُو کرایا گیا جس نوں پھڑھ لیا گیا سی، تفتیش کیتی گئی اتے جدوں لگیا کہ اوہ باغی ہے تاں اوس دے دوویں پیر وڈھ دِتے گئے۔ اوس نے ایہہ وی سہہ لیا۔ بعد وِچ جدوں اوہ اجے حراست وِچ سی، سُرکھیا طاقتاں نے اوس دے جِسم دے وکھ وکھ انگاں توں واہوا ماس لاہ کے رِنھ لیا اتے اوس نوں کئی دِن اوہ کھان لئی مجبور کردے رہے۔ اوس نے ایہہ وی سہہ لیا۔۔۔۔۔ معاملے نوں لِکھتی رُوپ دِتا گیا ہے تے منُکھی ادھیکار جتھے بندیاں نیاں دی منگ کر رہیاں ہن۔ سزا کِسے نوں نہیں ہوئی۔

ایتھے نسل کُشی ہو رہی ہے: بھیانک، قہر بھری اتے ہِندوستان تے پچھم دوواں دا بُزدِل میڈیا اتے بُدھیجیوی اِس دی چرچہ نہیں کردے۔

جو کشمیر دی اِس حالت بارے بولدے اتے لِکھدے ہن اوہناں نوں دھمکایا جاندا ہے، مُلک بدر کر دِتا جاندا ہے اتے جِسمانی کُٹمار وی کیتی جاندی ہے۔

ارُندھتی رائے نوں وار وار دیش دھروہی کیہا گیا، مقدمہ چلاؤن اتے عمر قید دِیاں دھمکیاں دِتیاں گئیاں۔

ہرمنپیارے ریڈیو ہوسٹ ڈیوِڈ برسامیاں (آلٹرنیٹِو ریڈیو امیرِکا دے بانی)نوں ہِندوستان ٰچوں کڈھ دِتا گیا، کوئی کارن وی نہیں دسیا گیا۔

اکتوبر ٢٠١١ ٰچ، سُپریم کورٹ دے سینیر وکیل پرشانت بُھوشن ولوں کشمیر بارے ٹِپنیاں کیتے جان ٰتے سُپریم کورٹ دے اندر چینبر وِچ اوس دی بُری طرح کُٹمار کیتی گئی۔ شِری بُھوشن نے کشمیر وِچ منُکھی حقاں دِیاں اُلنگھناواں اتے فوجیکرن دی گل کیتی سی۔

کشمیر وِچ محض ہِندُوستانی ہی نہیں سگوں بدیشی سیلانی وی تُرے رہندے ہن۔ اوہ گُلمارگ وِچ برف ٰتے چہِلکدمیں کرن اتے سنوا بورڈِنگ کرن جاں لداخ پہاڑاں ٰتے پیدل سفر لئی جاندے ہن۔ اِتھے یورپی تے اِسرائلی، اتے کُجھ لاطینی امریکی سیلانی جاندے ہن۔

بہُت سارے مقامی لوک اِس نوں ٰٰبلاتکارستان دا بھیانک سیرسپاٹاٰٰ کہندے ہن۔

گُلمارگ وِچ پہاڑاں اُپر مینوں کئی جوڑے مِلے۔ بہُت اُچائی اُپر بے حد تازی ہوا نال لال سوہیاں گلھاں والے۔ میں برف ٰتے چہِلکدمیں کر رہے اِک برتانوی جوڑے، تے چُھٹیاں کٹن آئے اِک جرمن جوڑے نال گل توری۔ کشمیر وِچ جو ہو رہیا سی اوس بارے اوہناں نوں کُچھ پتہ نہیں سی۔ جدوں میں اوہناں دے تھوڑھا کھہِڑے ہی پے گیا کہ ٰٰتُسیں فوجی بنکر، فوج دی آواجائی اتے ناکے ایہہ سبھ تاں دیکھیا ہووےگاٰٰ تاں اوہناں دا سِدھا جیہا جواب سی: ٰٰہاں۔۔۔ ٹھیک ہے، ہِندوستان نوں دہشتواد دے مٽلے لئی کُجھ تاں کرنا ہی پوے گا، ہے نہ؟ٰٰ

ایہہ تتھ باقاعدہ لِکھتاں ٰچ آ چُکا ہے کہ امریکی سلطنت کُل عالم وِچ بہُت سارے مُلکاں اُپر ٹیک رکھ کے چل رہی ہے، اِس دے ہِت لئی اوہ آپنے ٰٰآنڈھ گُوآنڈھٰٰ وِچ دہشت پھیلاؤدے ہن، اِتھوں تک کہ عام ہی آپنے ہی لوکاں نوں تسیہے دِندے ہن۔ مسلاً، ایہہ مُلک افریقہ وِچ روانڈا، یوگانڈا تے کینیا، لاطینی امریکہ وِچ ہانڈورس اتے کولنبیا، مدھ پُورب وِچ اِسرائل، ساؤدی عرب اتے کتر، اِنڈونیشیا، تھائیلینڈ اتے ہُن دکھنی ایشیا وِچ ہِندوستان ہن۔

زیادہ تر وحشی جھولی چُک راجاں نوں ٰجمہوریتاںٰ، سہِن شیل، اگوائی دین دے یوگ مِٽالاں دسیا جاندا ہے۔
ایہناں مُلکاں نوں ٰمُسکان بکھیردے مُلکٰ، جاں ٰاہِنسک سنسُِتیاںٰٰ وجوں وڈیائیا جاندا ہے۔ ایہہ پُوری طرح ہاسوہینا ہے، پر کِسے کارن بہوتے لوکاں نوں ایہہ ہاسوہینا نہیں جاپدا۔

کیونکہ اوہناں نوں جانکاری ہی نہیں ہے۔ کیونکہ وحشت اتے سنکیپن اج وی مُنافعے دا سادھن ہے۔

اتے ایہہ پہُنچ بند ہونی چاہیدی ہے! اِنسانیت دے خِلاف وحشی جُرماں نوں ننگا کرنا ہووےگا۔ ہزاراں بے قصور عوام نوں قتل کر رہے مُلکاں نوں جنتک طور ٰتے شرمِندہ کرنا ہووےگا اتے اوہناں نال بین الاقوامی پدھر ٰتے نجِٹھنا ہووےگا۔ ایہہ کہن دی لوڑ نہیں کہ امریکی سلطنت دے تابیادار اتے آزادی لئی تانگھدے لوکاں نوں تسیہے دین والے تے اوہناں نال جبر جناہ کرن والے اتے نال ہی آپنے ہی غریب لوکاں نوں بے عزت کرن والے راج دی کدے وی برِکس ورگیاں جتھے بندیاں وِچ کوئی تھاں نہیں ہونی چاہیدی!

جِویں میں اقرار کیتا سی، ٢٦ جنوری نوں میں سرینگر دی وڈی مسجِد دے علا قے ٰچ مُڑ آیا۔ میں مُنڈیاں دے پِچھے تُردا رِہا۔ کُچھ گلیاں اگے جا کے، دوپہر دے دو وجے لڑائی شروع ہو گئی۔

ایہہ اناڑی اتے سخت سی، اتے صاف طور ٰتے ایہہ فلسطین ورگی سی۔

اِکو اِک وڈا فرق ایہہ سی کہ مینوں چھڈکے اوتھے ستھانک نوجواناں دے حوصلے، تے نال ہی ہِندُوستانی راج ولوں کشمیری عوام دے دمن نوں بیان کرن والا کوئی گواہ نہیں سی۔

دو دِن بعد میں گُلمارگ وِچ ایشیا دی سبھ توں لمی کیبل کار ٰتے سوار ہویا۔ میں دیکھنا چاہوندا سی کہ ٰاوتھے پہاڑی اُپر کی سیٰ۔ نِشچے ہی اوتھے اِک فوجی اڈا ہے!

ہیٹھاں اُتردے وقت، بِجلی گُل ہو گئی اتے ساڈا آسمانی شِکارہ ہوا ٰچ بند ہوکے لٹک گیا۔ بوہا بند نہیں ہُندا، اتے تھاں تھاں موریاں سن۔ آخر، ایہہ ہِندوستان سی۔ جے کُچھ مِنٹاں بعد ایہہ بے کار چیز چلنی شروع نہ ہُندی، اوتھے ہی کلفی جم کے میں اﷲ نوں پِیارا ہو جانا سی۔

ہِندوستان اِس دھرتی اُپرلیاں کُچھ سبھ توں گرمبی  چُنوتیاں دا ساہمنا کر رِہا ہے: ان پڑھتا توں لے کے گھور غریبی تک۔ وِہارک طور ٰتے گل کیتی جاوے، ٧ لکھ سُرکھیا طاقتاں دا سالانہ لاگت خرچہ عرباں ڈالراں ٰچ ہے۔ جے ہِندُوستانی کُلین طبقے، حکومت اتے فوج نوں کشمیری عوام اتے اوہناں دے بُرے حال دی پرواہ نہیں، گھٹوگھٹ اوہ آپنے غریباں دی پرواہ تاں کرن!

کشمیر نوں اوس دی خواہش دے خلاف قبضے ٰچ رکھن دا ہِندوستان اتے اِس دے عوام نوں کوئی فائدہ نہیں ہون لگیا۔ نِشچے ہی ایہہ غیرجمہوری اتے وحشی ہے۔۔۔۔۔ اتے اُکا ہی غیرضروری ہے!

کشمیر وِچ تُہاڈا سواگت ہے! اِس دی خوبصورتی سچیوں ہی دند کتھاواں والی ہے۔ اِس دِیاں جھیلاں، پربتمالا، ڈونگھیاں گھاٹیاں اتے دریا مانمتے اتے دِل نوں دُھوہ پاؤن والے ہن۔ لوکی مِلنسار، آؤ بھگت کرن والے، پر اِرادے دے پکے۔

کشمیر لہو لُہان ہے۔ اِس دِیاں گھاٹیاں کنڈیدار تاراں نے ونڈ دِتیاں ہن۔ اِس دِیاں عورتاں نال جبر زنا کیتے جاندے ہن۔ اِس دے مرد تسیہے اتے ذلالت جھلدے ہن۔ کشمیری عوام دِیاں چیکاں دبا دِتیاں جاندیاں ہن۔ اوہناں دے مندے حال، اوہناں دی پیڑا بارے دُنیا کُجھ نہیں جاندی۔

٧ لکھ سُرکھیا طاقتاں ٣٠٠ کُ بندیاں نال لڑ رہیاں ہن! اتے اوہ جِت نہیں سکدیاں۔ کِیؤں؟ جواب سِدھا جیہا ہے۔ وجہ ایہہ ہے کہ دھرتی اُپر ہُن تک کوئی وی وحشی طاقت آپنی سرزمین دی ہوند نوں بچاؤن لئی جوجھن والیاں نوں کدے ہرا نہیں سکی، جِنہاں نوں اوہ اینی پیاری ہے! (٨ فروری ٢٠١٥)


    Tayyab Abbas
دو ملکاں دی انا دا نشانہ بنی لہو لہو دھرت کشمیر ۔۔ جیہڑے آزاد ہو کے وہ آزاد نئیں ہوئے

Leave Your Comment
  Name
  Comment
Note * - Please Enter your link in {} . Example :- {www.suhisaver.org}
  Security Code